سخت گير

خوان هفتم

2008-11-21T01:02:00.001-05:00

دیو سپید را کشتم.

تشکیل پرونده مهاجرت به کانادا

2008-11-05T20:27:00.006-05:00

ادامه خاطرات مهاجرت...

چهار ماه گذشت. کار جدیدی را تازه شروع کرده بودم که یک روز صبح موقع بیرون رفتن دیدم پاکت نارنجی رنگ بزرگی برایم آمده. فرم‌های مهاجرت کانادا را برایم با پست فرستاده بودند در صورتی که آن موقع بیشتر متقاضیان مجبور به سفر سوریه بودند برای تحویل دستی فرم تک‌برگی و گرفتن فرم‌های به اصطلاح 4 برگی.

تابستان 77 هم تمام شد و فرم‌ها پر‌نشده رقتند توی کشو! بیشتر از یک سال طول کشید تا میان درگیری‌های کاری فرصتی پیدا شود و مدارک را تکمیل کنم. این وسط چند بار تاخیر ایجاد شد:

- برای آزاد کردن بدون هزینه مدارک تحصیلی، رفتم وزارت کار و تقاضای کار دادم. ملت آمده بودند و خواهش و تمنا که تو را به خدا برایمان کار پیدا کنید آن‌وقت من خدا خدا می‌کردم کار پیدا نشود تا مدارکم پس از 6 ماه آزاد شود. بدشانسی اینجا بود که متاصفانه کار پیدا شد و بدتر اینکه نامه مصاحبه به دستم نرسیده بود.
6 ماه بعد که رفتم مدارکم را آزاد کنم به مشکل خوردم چون گفتند کار پیدا شده و نرفتی! خیلی حالم گرفته شد. اسم شرکت «مگ ماشین» بود و به دلیل شباهت نامش با کارتون «مگ مگ و دوستان» در ذهنم مانده. آخرش فروردین 78 حدود 120 هزار تومان را دادم و آن مدرک نیم‌بند دانشگاه تهرانم را آزاد کردم.

- یکی از مدارک مورد نیاز، تاییدیه انجمن مهندسان کانادا بود. مدارک را که فرستادم ابتدا به چک بامکی ایراد گرفتند بعد هم تاییدیه در پست ایران یا کانادا گم شد! بالاخره پاییز 78 در یک روز تعطیل مذهبی (شاید مبعث پیامبر) تاییدیه را برایم فکس کردند.

اواسط آبان 78 یک روز صبح زود با گذرنامه و فرم‌ها و مدارک و پول رفتم سفارت کانادا در تهران تا تشکیل فایل بدهم. آخرین حال را دربان ایرانی سفارت (آفتابه‌دار مسجد شاه) بهم داد و حاضر نبود بهم نوبت ورود بدهد چون باورش نمی‌شد فرم‌ها پستی برایم آمده و مهر سفر سوریه مطالبه می‌کرد!

نوبت را زورکی گرفتم و رفتم داخل. انگار وارد سوپرمارکت شدم. خانمی که پشت دخل ایستاده بود پرسید:‌ «چند نفرید؟» جواب دادم یک نفرم و او هم خیلی راحت پوشه مدارک را بدون اینکه نگاه کند گرفت و گفت: «می‌شود 550 دلار. ضمنا پول خرد هم نداریم!»

پول را که دادم صندوق جرینگ جرینگ کرد و قبض رسید زرد‌رنگی حاوی شماره فایل صادر کرد. قبض پرداخت در دست از سفارت آمدم بیرون و پیاده به سمت میدان فاطمی برگشتم در دنیایی از آرزوهای شیرین و امید به آینده. برای رفتن از ایران کاملا مصمم بودم.

آخر شاهنامه

2008-08-14T23:42:00.003-04:00

باورم نمی‌شود که فردا دوره یک‌ساله تمام می‌‌شود. مثل تمام سال‌های مدرسه و دانشگاه، دوباره شادی پایان خوش شاهنامه به سراغم آمده.

باز هم پایان شب سیه سپید شد. دوباره در نومیدی بسی امیدوار شدم. کماکان از این ستون به آن ستون فرج است و گر صبر کنی ز غوره حلوا سازم.

امروز ظهر با دوستم در نم‌نم باران پیاده زدم جنگل. یک دندان عقلم را رفتم کشیدم و فرم تقاضای ریز نمرات را پر کردم که فردا تحویل دهم.

با تایم و هتل کالیفرنیا شروع کردم با همین‌ها هم تمامش می‌کنم. آهنگ اختتامیه را هم فتح بهشت ونجلیز انتخاب کردم.

سحرگاه فردا قبل از رفتن باز دعا می‌کنم. توکل به خدا، صبر و پشتکار میوه‌اش شیرین بود.

باید خستگی در کنم و برای نبرد با دیو سپید آماده شوم.

آهو در طویله خران

2008-02-14T22:57:00.044-05:00

قصه محبوس شدن آن آهو بچه در آخور خران و طعنه آن خران بر آن غریب، گاه به جنگ و گاه به تسخر و مبتلا گشتن او به كاه خشك كه غذای او نیست، و این صفتِ بنده خاص خداست میان اهل دنیا و اهل هوا و شهوت كه "الاسلام بدا غریبا و سیعود غریبا فطوبی للغرباء"

آهوی را کرد صیادی شکار / اندر آخور کردش آن بی‌زینهار

در میان آخُر پر از خران / حبس آهو کرد چون استمگران

آهو از وحشت به هر سو می گریخت / او به پیش آن خران شب كاه ریخت

از مجاعت و اشتها هر گاو و خر / كاه را می‌خورد همچون نیشكر

گاه آهو می‌رمید از سو به سو / گه ز دود و گردِ َكه می‌تافت رو

هر كه را با ضد خود بگذاشتند / آن عقوبت را چو مرگ انگاشتند

تا سلیمان گفت آن هُدهُد اگر / هجز را عذری نگوید معتبر

بُكشمش یا خود دهم او را عذاب / یك عذابِ سختِ بیرون از حساب

هان كدام است آن عذاب ای معتمد / در قفس بودن بغیر جنس ِ خود

زین بدن اندر عذابی ای بشر / مرغ ِ روحت بسته با جنس ِ دگر

روح باز است و طبایع زاغ‌ها / دارد از زاغان ِ تن بس داغ‌ها

او بمانده در میانشان زار زار / همچو بوبكری به شهر سبزوار

مثنوی معنوی، دفتر پنجم، حکایت چهلم

صبح است اول مهر

2007-09-03T23:19:00.000-04:00

از فردا دوره یکساله درسی را شروع می‌کنم. مثل تمام سال‌های مدرسه و دانشگاه، دوباره هیجان و ترس از ناشناخته‌ها به سراغم آمده.

امروز نزدیک غروب با دوچرخه زدم به جنگل تا آرام شوم. چند MP3 خاطره‌انگیز مانند "تایم" (تقویم تاریخ)، هتل کالیفرنیا و لبه تاریکی را ریختم روی پخش‌کننده تا هر روز در مسیر گوش دهم!

سحرگاه فردا قبل از رفتن هم باید دعا کنم و البته هر روز تکرارش کنم. توکل به خدا؛ ببینم این بار سرنوشت چه پیش پایم می‌گذارد.

گواهینامه

2007-09-03T11:00:00.000-04:00

با توجه به دوران سراشیبی روحی، تصمیم گرفتم فقط خاطرات مهاجرت بنویسم. ولی پنج‌شنبه‌ای که گذشت کمک کرد تا نمودار از نقطه عطف عبور کند و شیب نمودار دوباره مثبت شود:

گواهینامه قبلی فقط دو هفته از اعتبار پنج‌ساله‌اش باقی مانده بود. یا باید در امتحان دوم رانندگی در شهر و بزرگراه قبول می‌شدم و گواهینامه کامل می‌گرفتم، یا گواهینامه باطل می‌شد و مجبور بودم همه مراحل را از اول (معاینه چشم و آیین‌نامه) طی کنم.

فقط 4 ساعت تمرین کردم؛ شکر خدا در امتحان قبول شدم و گواهینامه G انتاریو گرفتم.

تلفن

2007-08-29T22:24:00.000-04:00

فروردین آن سال مثل همیشه به بطالت گذشت. اوایل اردیبهشت شبی با پرهام، همکلاسی دوران مدرسه و دانشگاه، تلفنی گپ زدم. پرهام دنبال پذیرش فوق از آمریکا بود. آن‌شب حرف‌هایی زد که رویم اثر گذاشت:

»ببین! ما فقط یک بار به دنیا می‌آییم پس باید ریسک‌پذیر باشیم. ما همیشه می‌خواهیم با منطق و فکر پیش رویم ولی گاهی باید دل به دریا زد و رفت. باید تمام تیرها را پرتاب کرد تا بلکه یکی به هدف بخورد. من خودم برای کانادا هم اقدام کردم تا اگر آمریکا جور نشد حق انتخاب داشته باشم«!

همان شب فرم تک‌برگی را پر کردم و صبح روز بعد پست کردم.

جزیره سرگردانی

2007-08-29T22:22:00.000-04:00

عنوان این نوشته کتابی‌ست به همین نام از سیمین دانشور.

هرچند دوران سه ماهه کار در مهر ماشین مرا از کار مهندسی زده کرد، ولی اعتماد به نفسم را در تقاضای کار و مصاحبه شغلی خیلی بالا برد. یک کتاب به انگلیسی درباره روش‌های مصاحبه هم خواندم و شروع کردم به کاریابی!

آزمون استخدامی شرکت ملی پتروشیمی قبول شدم. برای مصاحبه نهایی باید دوم خرداد می‌رفتم اصفهان که به جایش کلاس زبان آلمانی را شروع کردم!

شرکت مهندسی مشاور مشانیر (شمال میدان ونک، خیابان بیژن) دعوت به مصاحبه شدم. با چند مهندس باسابقه شرکت دور میز نشستیم. سوال‌ها کمی عجیب بود. جرات کردم و گفتم «چرا فقط در زمینه قدرت سوال می‌کنید؟» کمی تعجب کردند: «مگر شما مهندس قدرت نیستی؟» پاسخ منفی دادم.

اشتباه شده بود. مرا به گروه کنترل معرفی کردند. دوباره برای مصاحبه دعوت شدم. مدیر گروه شریفی بود و خیلی تحویل گرفت. گفت: «صادقانه بگویم، اینجا اسماً خصوصی ولی رسماً دولتی است؛ کار ما اینجا بیشتر مرور نقشه‌ها و چک کردن صحت محاسبات است؛ ببین می‌توانی روزی هشت ساعت پشت میز بنشینی و این کار را بکنی؟»

قرار شد در صورت جواب مثبت،‌ با ایشان تماس بگیرم و بعد از عید کارم را شروع کنم. تماس نگرفتم:‌ "من که می‌خواهم از این مملکت بروم، بگذار جای کس دیگری را تنگ نکنم."

شرکت صنایع ارتباطی ایران (کیلومتر 15 جاده مخصوص کرج) دیگر مصاحبه مشکل و موفقم بود. مصاحبه با یکی از مدیران شرکت حدود نود دقیقه طول کشید. وسط مصاحبه دیگر دهانم خشک شده بود و برایمان چای آوردند. مصاحبه‌گر خیلی مرا پیجاند. تقریبا تمام 120 واحد علوم پایه و مهندسی (از ریاضی 1 تا کنترل پیشرفته و الکترونیک 2) را جلوی چشمم آورد. جایی ناخودآگاه گفتم: «اگر می‌دانستم، قبل از مصاحبه درس‌ها را مرور می‌کردم«!

من کم نمی‌آوردم و برای هر سوال جوابی "می‌ساختم" ولی بالاخره مرا گیر انداخت. درباره شیرهای کنترل خاصی ازم سوال کرد. با اعتماد به نفس کامل گفتم این شیرها را می‌شناسم!

جناب مدیر بلند شد: «پس یک لحظه صبر کنید تا نقشه‌های فنی را بیاورم تا برایم توضیح دهید!«
خیس عرق شدم. وقتی پشتش به من بود، آن‌قدر استرس داشتم که تصمیم گرفتم بلند شوم و فرار کنم. خودم را نگه داشتم، آب دهانم را قورت دادم و دل را به دریا زدم. نقشه‌ را جلویم باز کرد و ازم خواست توضیح دهم. نگاهی به نقشه کردم، شانسی یکی از علائم را که زیاد تکرار شده بود انتخاب کردم و آنچه از شیر کنترل می‌دانستم گفتم. پس از توضیح من، نقشه را جمع کرد و به سوال‌ها ادامه داد.

باز هم از ریاضی سوال کرد. دیگر خسته‌شده بودم و مغزم کار نمی‌کرد. راحت گفتم جوابش را نمی‌دانم!
جناب مدیر با تعجب گفت: «مگر شما در درس ریاضیات عالی مهندسی این مبحث را نخوانده‌اید؟» جواب دادم: «خیر! این درس را بچه‌های فوق پاس می‌کنند«.

گفت: «مرا ببخشید، یادم نبود شما لیسانس هستید؛ مصاحبه را بر فرض فوق‌لیسانس بودن شما پیش بردم!«

مصاحبه همین‌جا تمام شد. همانجا بهم گفت که پذیرفته شدم و از نیمه فروردین می‌توانم شروع کنم.
با تعجب پرسیدم: «معدلم بالا نیست و راستش را بخواهید جواب برخی از سوالات را نمی‌دانستم و فقط سعی کردم جوابی بدهم؛ سابقه کار آنچنانی هم ندارم. پس چرا مرا قبول کردید؟«

آقای مدیر گفت: «من دقیقاً دنبال فردی می‌گردم که خلاقیت داشته باشد تا برای مسائل و مشکلات جوابی پیدا کند؛ از شما انتظار نداشتم به همه سوالات الزاما جواب درست بدهید. در ضمن مهندسان باسابقه مانند کامپیوتر می‌مانند که تا روشنشان می‌کنی، اتوماتیک می‌روند روی ویندوز و عادت به کارهای روتین و تکراری دارند. در صورتی که تیپ کار ما طوری است که فرد باید توانایی رو‌به‌رو شدن با مسائل جدید را داشته باشد.«

از اتاق که آمدم بیرون، منشی شرکت با تعجب گفت: «چقدر مصاحبه‌تان طول کشید، آقای مهندس معمولا چند دقیقه بیشتر برای مصاحبه وقت نمی‌گذارند.«

یک روز دیگر رفتم شرکت برای "کاربینی" تا با شرایط محیط کار آشنا شوم. خانم منشی را دوباره دیدم. بهم گفت که مدیر شرکت ازم خوشش آمده و برای پذیرفتن کار معطل نکنم.

این پیشنهاد را هم در نهایت رد کردم. فروردین 77 بی‌کار بودم.

آقای مهندس

2007-08-18T00:20:00.000-04:00

پیشنهاد کار را پذیرفتم. سه ماه زمستان 76 آزمایشی در شرکت مشغول به کار شدم. در این مدت کارخانه‌های کائولن خراسان (تربت‌حیدریه)، سیمان ایلام و سیمان تهران را دیدم که تجربه بزرگی بود.

شرکت کوچک مهر ماشین یک مهندس بیشتر نداشت و قرار بود من وردست این مهندس باتجربه آموزش ببینم. مهر ماشین نماینده شرکت شنک آلمان در ایران و تخصص اصلی مهندس «م» راه‌اندازی و تنظیم سیستم‌های توزین و اندازه‌گیری این شرکت بود. رفتار مدیران شرکت کاملا حرفه‌ای، انسانی و محترمانه بود ولی آقای مهندس «م» قصد همکاری نداشت تا دانشی را که خودش با آزمون ‌و ‌خطا یاد گرفته بود به یک مهندس جوانتر منتقل کند.

عصرها می‌رفتم کلاس تافل وزارت علوم. در فکر آزاد کردن مدارک بودم و با مشورت با عمو جلال در آمریکا، نیم نگاهی به ادامه تحصیل در آمریکا داشتم. با کمک دکتر آزاده - موسس گروه صنایع دانشکده فنی - با ده دانشگاه «مکاتبه» کردم و همه جواب دادند.

دیگر قصد ماندن نداشتم. با نزدیک شدن به پایان دوره آزمایشی در اواخر اسفند ادامه تحصیل را بهانه کردم و از ادامه همکاری عذر خواستم. رئیس شرکت با تعجب گفت: «همین چند دقیقه پیش فکس زدم به شنک برای دوره کارآموزی دو هفته‌ای‌ات در شهر دارمشتات!»

مدیران شرکت بو بردند که رابطه من با مهندس «م» شکراب است و به طور ضمنی ازم پرسیدند تا اگر مشکلی هست حل کنند. روی ادامه تحصیل پافشاری کردم و گفتم از مهندس «م» خیلی چیزها یاد گرفتم و اگر ضعفی دیدید از خودم بود.

البته یکی از چیزهایی که از آقای مهندس یاد گرفتم این بود که دیدم چگونه‌ کارخانه‌ای را به خاطر عوض کردن چند تا باتری قلمی سیصد هزار تومان (به پول آن موقع) تیغ زد و ادعا کرد "مادربرد" را تعمیر کرده. یک بار هم با پر‌رویی تمام در کارخانه‌ای از صبح تا عصر با دستگاه توزینی که رمز عبور شش رقمی‌اش را نمی‌دانست کلنجار رفت و اینقدر اعداد مختلف را امتحان کرد تا اینکه شانسی کد 123456 جواب داد و توانست سیستم را تنظیم کند.

در کل نخستین کار مهندسی‌ام تجربه چندان خوشایندی نبود. در اولین ماموریت کاری انفرادی در مسیر برگشت از مشهد هواپیما گیرم نیامد. از همان راننده پرایدی که مرا از تربت حیدریه آورد خواستم تا تهران بیاید. در جاده مشهد - تهران داستانی تعریف کرد از نداشتن لاستیک زاپاس و اینکه چطور شب ماشینش در راه مانده بود و از آن به بعد هیچ وقت بدون لاستیک زاپاس رانندگی نکرده.

اتفاقا نیمه‌شب وسط راه ماشین پنچر شد. راننده لاستیک را عوض کرد ولی لاستیک دوم هم کم‌باد بود! بالاخره با سلام صلوات به نزدیک‌ترین پنچرگیری شبانه‌روزی رسیدیم.

یکبار هم با هواپیمای فوکر عازم کرمانشاه بودیم تا از آنجا به ایلام برویم. پای پله هواپیما به مهندس «م» گفتم: «مهندس! می‌دانستی شرکت هلندی سازنده فوکر ورشکست شده؟» جواب داد: «مهندس، پس هواپیما قطعات یدکی ندارد و حتما سقوط می‌کنیم!» هر دو خندیدیم و با گذشتن از مقابل خلبان و سر‌مهماندار، که قیافه‌ای جدی داشتند، وارد هواپیما شدیم.

شب در اقامتگاه سیمان ایلام تلویزیون نگاه می‌کردیم. خبر اول سقوط هواپیمای فوکر در بیابان‌های اطراف اصفهان بود که البته مسافران به طرز معجزه‌آسایی نجات یافتند. چهره خلبان و سر‌مهماندار کماکان جدی بود.

شب عید از شرکت آمدم بیرون. فرم تک برگی هنوز پر‌نشده توی کشوی میزم بود.

یک تیر و دو نشان

2007-08-06T17:55:00.000-04:00

مشترک روزنامه اطلاعات بودیم. تابستان یک آگهی دیدم درباره فروش کتابچه اطلاعات مربوط به مهاجرت به کانادا. نشانی محلی در خیابان گرگان را گرفتم و جزوه‌ای کپی با جلد مقوایی به قیمت 3000 تومان خریدم که شرایط و امتیازات مهاجرت را توضیح می‌داد. گام اول تهیه و فرستادن رزومه انگلیسی بود.

پائیز دنبال کارهای سربازی بودم تا معاف شدم. شبی رفتم پیش امیر- رفیق آوانگارد- تا رزومه انگلیسی درست کنم. رزومه را به همراه یک پاکت خالی تمبر خورده (که نشانی خودم را رویش نوشتم) برای سفارت کانادا در دمشق فرستادم. همان روز با همان رزومه رفتم شرکت مهر ماشین که آگهی‌اش را اتفاقی در روزنامه دیده بودم و دفترش چند قدمی سفارت بود. در یک روز هم شانس کانادا را امتحان کردم هم برای اولین بار تقاضای کار دادم.

شنیده بودم احتمال جواب گرفتن از این طریق خیلی کم است و بیشتر متقاضیان به جای ارسال رزومه می‌رفتند سوریه تا مستقیم فرم تک برگی را از سفارت گرفته و پر کنند.

دو هفته بعد فرم تک‌برگی با پست به دستم رسید. همزمان پیشنهاد کار از شرکت گرفتم.

گفتا زکه نالیم

2007-08-03T17:05:00.000-04:00

با اعتماد‌به‌نفس کامل آمدم زرنگ‌بازی دربیاورم ولی به زمین گرم کوبیدنم! روزگار امروزم را ناصر خسرو هزار سال پیش وصف کرده:

روزی زسر سنگ عقابی به‌هوا خاست/ واندر طلب طعمه پر و بال بیاراست
بر راستی بال نظر کرد و چنین گفت/ امروز همه روی زمین زیر پر ماست
بـر اوج فلک چون بپرم از نظـر تیز/ می‌بینم اگر ذره‌ای اندر ته دریاست
گر بر سر خـاشاک یکی پشه بجنبد/ جنبیدن آن پشه عیان در نظر ماست
بسیار منی کـرد و ز تقدیر نترسید/ بنگر که ازین چرخ جفاپیشه چه برخاست
ناگـه ز کـمین‌گاه یکی سـخت کمانی/ تیری ز قضاو قدر انداخت بر او راست
بر بال عـقاب آمـد آن تیر جـگردوز/ وز ابر مر او را بسوی خاک فروکاست
بر خـاک بیفتاد و بغلـطید چو ماهی/ وانگاه پر خویش گشاد از چپ و از راست
گفتا عجبست این‌که زچوبست و زآهن/ این تیزی و تندی و پریدنش کجا خاست
چون نیک نگه‌کرد و پر خویش بر او دید/ گفتا زکه نالیم که از ماست که بر ماست

خوشبختانه مانند کرگدن پوستم کلفتم؛ افسار زندگی دوباره دستم است و آرامش برقرار.

بدبیاری‌های اخیر در کانادا مرا یاد ده سال پیش می‌اندازد: تابستان 1376، همان سالی که ایران بهار پر‌جنب‌و‌جوشی داشت.

تازه از دانشگاه فارغ شده بودم، وضعیت سربازی‌ام نا‌مشخص بود،‌ دنبال کار نبودم و می‌خواستم بروم «خارج».

هوا

2007-08-02T18:38:00.000-04:00

فوریه: اوج سرمای تورنتو. ده دقیقه سوز 35 درجه زیر صفر برای سرما‌زدگی کافی‌ست. در پیاده‌رو راه می‌روم؛ از در و دیوار برف توفانی می‌بارد. باد زوزه‌کشان در جهت خلاف حرکتم می‌وزد و مرا به عقب می‌راند، عین فیلم سینمایی. همه نکات ایمنی را رعایت کرده‌ام؛ تمام چیزهایی که از دوره کوهنوردی آموخته‌ام. خدایا چقدر سرد است! انگشت کوچکم از زیر دستکش بی‌حس شده. انگشتانم را مرتب باز و بسته می‌کنم تا کمی گرم شوند. سرعتم را زیاد می‌کنم، وارد سوپرمارکت می‌شوم تا نجات یابم.

آگوست: اوج گرمای تورنتو. نیم ساعت زیر آفتاب در هوای شرجی 35 درجه بالای صفر برای گرما‌زدگی کافی‌ست. در پیاده‌رو راه می‌روم؛ آنچنان لباسی تنم نیست با این حال عرق از سر‌و‌رویم سرازیر است. هر چه سریع‌تر وارد سوپر‌مارکت می‌شوم و به یاد زمستانی که دوباره می‌آید خنک می‌شوم.

جشنواره‌های خیابانی

2007-07-29T18:57:00.000-04:00

تابستان تورنتو فصل جشنواره‌هاست. مردم از هر فرصتی برای لذت بردن از تابستان کوتاه این شهر استفاده می‌کنند.

دیشب و پریشب جشنواره جاز تورنتو بودم. پنجاه گروه به صورت زنده تا ساعت یازده شب موسیقی ریتم، بلوز، سامبا و لاتین در قسمتی از خیابان کوئین شرقی در پایین‌شهر نزدیک ساحل اجرا کردند.

در این جشنواره‌ها‌ پلیس خیابان را به روی ماشین‌ها می‌بندد و پیر و جوان، زن و مرد به شکل خانوادگی، گروهی یا تکی قدم می‌زنند یا دور اجرا ‌کنندگان جمع و با فرهنگ، موسیقی یا غذایی آشنا می‌شوند و مجانی تفریح می‌کنند. البته کار‌ و بار رستوران و کافه‌های بر خیابان حسابی سکه می‌شود!

یک‌بار هم جشنواره کریسمس را دیدم که هر‌سال نزدیک سال نو برگزار می‌شود و بابا نوئل و همراهانش سوار بر کالسکه‌هایی به خیابان‌های شهر می‌آیند تا پیشاپیش نوید سال خوبی را به مردم و مخصوصا کودکان بدهند.

جشنواره خیابانی سالانه همجنس‌گرایان را چند هفته پیش برای دومین بار دیدم. گروه‌های گوناگون با گرایش‌های متفاوت از کانادا و کشورهای دیگر آمده بودند تورنتو تا دو روز جشن بگیرند.

پارسال جشنواره رقص سالسا را اتفاقی در راه دیدم که در منطقه لاتین‌نشین اجرا می‌شد.

دو‌هفته پیش نزدیک بزرگ‌ترین مرکز خرید چینی‌ها جشنواره کوچک شبانه‌ای رفتم که البته کمی احساس غربت کردم چون بیشتر قرق آسیایی‌ها بود و به نمایشگاه شبیه‌تر بود تا جشنواره.

از جشنواره‌ خیابانی خیلی خوشم می‌آید: هم احساس هویت اجتماعی می‌کنم، هم آدم می‌بینم و سرگرم می‌شوم، هم چیزهای جدید یاد می‌گیرم. دیدن مردم بی‌خیال و شاد و بی‌تکلف در لباس‌های رنگارنگ خوشحالم می‌کند.

آسمان همین رنگ است

2007-07-24T12:56:00.000-04:00

شنبه ظهر گروه کوچکی از مهندسان برق به همراه خانواده به ابتکار یکی از مهندسان با‌سابقه در پارک سانی‌بروک (پارک ملت تورنتو) پیک‌نیک داشتیم. هم روز خوبی گذراندم هم با چند نفر آشنا شدم. چنین برنامه‌ای تا پیش از این انجام نشده بود.

نزدیک یک سال پیش هم دوره راهنمایی و همفکری مهندسان ایرانی در این شهر پا گرفت. این دوره کوچک 5 جلسه‌ای (ماهی یک جلسه و به تفکیک تخصص) به افراد کمک می‌کند تا خود و محیط جدید را بهتر بشناسند. از همه مهم‌تر، می‌تواند شبکه‌ای از افراد آشنا ایجاد ‌کند که شرط اساسی موفقیت در کاناداست.

آنچه در ایران نامش «پارتی‌بازی» و دارای بار منفی است، در کانادا «شبکه‌سازی» و دارای بار مثبت است. روابط در کانادا حرف اول و آخر را می‌زند. در این کشور چند ملیتی، ایتالیایی به ایتالیایی کار می‌دهد، هندی رفیق هندی‌اش را استخدام می‌کند و چینی با فک‌و‌فامیل خودش داد‌و‌ستد می‌‌نماید.

جامعه مهاجران ایرانی، به نسبت دیگر مهاجران جامعه نوپا و ضعیفی است. یکی از بزرگترین مشکلات ما در اینجا، نداشتن شبکه است چون تازه‌واردیم و آدم نمی‌شناسیم. منظورم از تازه‌وارد، تمام جامعه ایرانی است؛ چه آنکه بیست سال پیش آمده چه فردی که امروز وارد شده.

بدون رابطه، آشنا، شبکه، پارتی – هر اسمی دوست دارید رویش بگذارید- جلوی پایتان سنگ می‌اندازند. خیلی مودبانه و با لبخندی بر لب می‌گویند:

- سابقه کار کانادایی ندارید؟ [یعنی به سابقه کارتان اعتمادی نیست]
- تحصیلات شما بالاتر از حد این کار است! [یعنی مدرک کانادایی ندارید. هیچ‌وقت نمی‌گویند مدارک شما معتبر نیست تا بهانه دستتان ندهند]

اگر هم خوش‌شانس، سمج، پر رو و حاضر‌جواب باشید، احتمالا سوالات عجیب و غریب و مصاحبه‌های متعدد در انتظارتان است: از شما انتگرال سه‌گانه می‌پرسند و از آنکه پارتی دارد، دو دو تا چهارتا!

سالگرد

2007-07-22T18:41:00.000-04:00

هرگز یادم نمی‌رود که آخرین روز تیرماه 81 مهاجر کانادا شدم. سه سال بعد درست همین روز خواهرم برای ادامه تحصیل راهی سنگاپور شد تا 12 ساعت – نصف کره زمین- با هم فاصله پیدا کنیم.

اقامت اولم به دو ماه نکشید؛ پس از گرفتن مدارک برگشتم ایران تا یک‌ساله جمع‌و‌جور کنم و با خیال راحت زندگی جدیدی در کانادا شروع کنم. یک سال به سه سال کشید و چندی پس از پرواز خواهر با خیالی ناراحت‌ برگشتم تورنتو تا دوباره برگردم به نقطه صفر مطلق.

کیمیاگر

2007-07-18T13:09:00.000-04:00

نسخه انگلیسی کیمیاگر را سه سال پپش خواندم و بسیار لذت بردم. مجله نیو‌یورکر در شماره 7 می 2007 به پائولو کوئلیو پرداخته. نوشته‌های او تاکنون نزدیک به صد میلیون نسخه فروش رفته است.

پائولو کوئلیو "کیمیاگر" را دو‌هفته‌ای در سال 1987 نوشت. داستان این کتاب در "هزار و یک شب" و نیز "مثنوی معنوی" مولانا و بعدها با تغییراتی توسط خورخه لوئیس بورخس آمده است. کوئلیوی برزیلی نخست روایت بورخس را خوانده.

کوئلیو ترکیبی از کارلوس کاستاندا و خلیل جبران است. کیهان‌شناسی وی شامل فرشته و دیو، اشارات، شگون، و سرنوشتی به نام «اسطوره شخصی» برای هر فرد است که وعده می‌دهد آنچه جستنی باشد- مانند عشق، پول، الهام- کاملا دست‌یافتنی است. او رویدادهای روزمره مانند وضع هوا و تصادفات را به شکل معجزه می‌بیند.

کیمیاگر به 64 زبان ترجمه شده و بیش از بیست میلیون نسخه فروش کرده است. نسخه سینمایی کیمیاگر سال آینده با بازی لارنس فیشبورن، که فیلمنامه‌نویس و کارگردان این فیلم هم هست، ساخته می‌شود.

کیمیاگر کوئلیو داستان پسر چوپانی است که با گله‌اش در کلیسای متروکه‌ای در اسپانیا زندگی می‌کند. او مرتب در رویا می‌بیند که باید خانه را برای یافتن گنجی ترک کند. چوپان بالاخره گوسفندهایش را می‌فروشد و راهی سفر سرنوشت می‌شود. وی در مسیر با کیمیاگری آشنا می‌شود و از او می‌آموزد که: «گنج را جایی خواهی یافت که دلت باشد.»

در راه رسیدن به اهرام مصر بارها هدف دزدها و راهزنان قرار می‌گیرد و هر بار مجبور به توقف می‌شود تا با کار و تلاش ره‌توشه تازه‌ای فراهم آورد و با امیدواری سفر را پی‌گیرد.

در نهایت با رسیدن به مقصد در‌می‌یابد گنج در حقیقت در وطن خودش مدفون است نه مصر: هنگامی که پسر به اهرام می‌رسد و شروع به کندن زمین می‌کند، راهزنان به او حمله می‌کنند. آن‌ها وی را تا حد مرگ کتک می‌زنند و پسر داستان رویا و گنج را برایشان تعریف می‌کند.

آن‌ها پسر را به حال خود وا می‌گذارند و سر دسته دزدان می‌گوید: «تو دیوانه‌ای! اگر قرار بود آدم رویاهایش را باور کند، من هم باید دنبال گنج به کلیسای متروکه‌ای در اسپانیا می‌رفتم که مرتب در خواب می‌بینم ولی من مانند تو احمق نیستم و باور نمی‌کنم!»

پسر هیجان‌زده می‌شود و به کلیسای موطن‌اش بر‌می‌گردد، جایی که صندوقچه‌ای پر از سکه‌های طلا از دل زمین بیرون می‌کشد.

دو‌چرخه

2007-07-16T14:04:00.000-04:00

از بچگی عاشق دو‌چرخه بودم. اولین «چهار‌‌چرخه‌ام» در واقع ماشین زرد رنگی با پدال و فرمان بود که فروردین 56 هدیه تولد از پدر و مادرم بود.

یکی دو سال بعد صاحب دو‌چرخه کوچکی شدم. البته این بار هم دو چرخ کمکی کوچک دو طرف چرخ عقب بود تا بتوانم تعادلم را حفظ کنم. پس از مدتی پدرم این دو چرخ کوچک را باز کرد و توانستم برای نخستین بار روی دو چرخ پدال بزنم و خودم را نگه دارم. گاهی جمعه‌ها همراه پدر و مادر دوچرخه را پشت ماشین می‌بردیم پارک لاله. تفریح لذت‌بخش من دوچرخه‌سواری دور آب‌نمای بزرگ پارک بود. موقع بر‌گشتن هم سرازیری بلوار منتهی به در غربی پارک خستگی را از تنم در ‌می‌آورد.

خرداد 60 جایزه شاگرد اولی کلاس دوم دبستانم باز هم دوچرخه بود؛ این بار ولی بزرگتر و متناسب با قد کشیدنم. پیاده همراه پدرم به دوچرخه‌فروشی خیابان شادمان رفتیم تا دوچرخه‌ دینام‌دار ساخت مجارستان را به قیمت 1200 تومان بخریم.

سال‌ها با این دو‌چرخه آلبالویی رنگ ابتدا و انتهای کوچه بن‌بستمان را پیمودم. «سر کوچه» بیشترین مسافتی بود که مادرم اجازه می‌داد و بیش از آن را خطرناک می دانست، هر چند گاهی یواشکی به کوچه‌های دور و ور سرک می‌کشیدم.

با گذشت زمان دیگر این دو‌چرخه برایم کوچک شده بود ولی شرایط خانوادگی و جامعه بد و بدتر می‌شد و تفریح سالم کم‌کم به کالایی لوکس تبدیل شد.

سال 83 به پیشنهاد دوستان صاحب‌ذوقی که از کانون فارغ‌التحصیلان فنی می‌شناختم گروهی رفتیم پارک جنگلی چیتگر و دوچرخه کرایه کردیم تا پس از سال‌ها دوباره ترک این وسیله محبوب بنشینم و هم لذت دوچرخه‌سواری گروهی در مسیر زیبای پیست چیتگر را تجربه کنم. آذر همان سال دوست عزیزی بانی ثبت‌نام در تور دوچرخه‌سواری کویر شد که گروه گشتا برگذار می‌کرد. گرچه دوچرخه امانتی‌ام راحت نبود ولی خاطره‌ای فراموش‌ناپذیر از این سفر یک‌روزه نصیبم شد.

آوریل 2006 هدیه تولد به خودم دادم و دوچرخه مناسبی خریدم. به یاد کوچه بن‌بست کودکی،‌ بارها کوچه هلالی شکل محله را رکاب زدم و خاطراتم را مرور کردم.

حالا یکی از بهترین تفریحات زندگی‌ام رکاب زدن در مسیر زیبای پارک جنگلی East Don Parklands است که به موازات رودخانه پیش می‌رود و سرشار از مناظر بکر طبیعی است.

در حال شنیدن موسیقی در دل جنگل پدال می‌زنم. گاهی به آرزوهایم فکر می‌کنم؛ گاهی غرق محیط پیرامون می‌شوم و از آرامش و نظم طبیعت ایده می‌گیرم؛ گاهی هم سرم را بالا می‌گیرم، چشم‌ها را می‌بندم تا وزش باد را روی صورتم احساس و خدا را شکر کنم.

کوه

2007-07-15T13:38:00.000-04:00

کوه‌نوردی از ورزش‌های مورد علاقه‌ام در ایران بود که البته در شهر ساحلی تورنتو امکان‌پذیر نیست.

در کوه‌نوردی تمام حواس باید متمرکز به پیمودن راه با هدف رسیدن به قله باشد.

زندگی را با تمام مشکلات، زیبایی‌ها، لذت‌ها، خستگی‌ها و پیچ و خم‌ها مانند کوهنوردی می‌‌‌بینم: برای کسی که مسیر را از قبل انتخاب کرده، تردید در میانه راه فقط باعث خستگی بیشتر و دوری از هدف خواهد بود. رسیدن به قله نیازمند صبر و استمرار نیز هست چون عجله و نا‌شکیبایی کمکی به پیمودن مسیر نمی‌کند.

به خود بر‌می‌گردم: تردید و دو‌دلی همیشه مرا از اهدافم دور کرد ولی هر وقت مانند یک کوه‌نورد تداوم داشتم به نتیجه رسیدم.

دوش با من گفت پنهان

2007-07-06T01:14:00.000-04:00

دوش با من گفت پنهان کاردانی تیزهوش/ وز شما پنهان نشاید کرد سر می‌فروش

گفت آسان‌گیر بر خود کارها کز روی طبع/ سخت می‌گردد جهان بر مردمان سخت‌کوش

وان گهم درداد جامی کز فروغش بر فلک/ زهره در رقص آمد و بربط زنان می‌گفت نوش

با دل خونین لب خندان بیاور همچو جام/ نی گرت زخمی رسد آیی چو چنگ اندر خروش

تا نگردی آشنا زین پرده رمزی نشنوی/ گوش نامحرم نباشد جای پیغام سروش

گوش کن پند ای پسر وز بهر دنیا غم مخور/ گفتمت چون در حدیثی گر توانی داشت هوش

در حریم عشق نتوان زد دم از گفت و شنید/ زان که آن‌جا جمله اعضا چشم باید بود و گوش

بر بساط نکته‌دانان خود‌فروشی شرط نیست/ یا سخن دانسته گو ای مرد عاقل یا خموش

ساقیا می ده که رندی‌های حافظ فهم کرد/ آصف صاحب قران جرم‌بخش عیب‌پوش

جوان‌تر که بودم با حافظ میانه‌ای نداشتم و چیزی از شعرش نمی فهمیدم. شبهای یلدا اگر غزلی می‌خواندم فقط برای سرگرمی بود. مادرم نیت می‌کرد: "یا خواجه حافظ شیرازی، تو محرم هر رازی..." و بعد فال می‌گرفتیم.

نخستین بار زمستان 77 پارک لاله از پسری دوره گرد فال حافظ خریدم؛ با 50 تومانی پاره‌ای که شاید کس دیگری قبولش نمی کرد. آن شب همراه دوست عزیزی بودم که می‌خواستم با او در زندگی "50 – 50" باشم. اردیبهشت سال بعد، ایده‌آلیسم «پنجاه پنجاه» در مسیر پیتزا در‌به‌در خیابان شریعتی به پارک جمشیدیه و سپس اکباتان به کمک ماموران رشوه گیر فرو‌پاشید و جایش را داد به رئالیسم «می روم و دیگر پشت سرم را هم نگاه نمی‌کنم.»

با حافظ در مهاجرت آشنا شدم. روز‌های سخت بی‌پناهی کم‌کم معنای غزل‌ها را فهمیدم. دیگر حافظ بخشی از زندگی‌ام شد و از او الهام می‌گرفتم.

این چند روز مشکلی برایم پیش آمد که آرامشم را به هم ریخت؛ آرامشی که به سختی به دست آورده بودم.

ولی باکی نیست. دوباره خودم را پیدا می‌کنم. دوباره به زندگی بر‌می‌گردم. هر چه باشد عزیزانم هنوز با من‌اند و خوشبختم که فارسی بلدم تا بخوانم و با تمام وجود درک کنم آنچه حافظ هفتصد سال پیش سروده همچنان معتبر است: دوش با من گفت پنهان...

آهسته و پیوسته

2007-06-10T17:23:00.000-04:00

روز اول که آمدم خانه جدید فقط یک کیسه خواب داشتم. از همخانه اهل رومانی بالش نو و از صاحبخانه هنگ کنگی ملحفه گرفتم.

چند ماه بعد دوستی ایرانی تشک نو بهم داد. دوست کروات صاحبخانه کمک کرد تا با ماشین بیارمش خانه.

پتو را در سفر اخیر ایران خریدم؛ با همراهی پدر و مادر تا همیشه به یاد محبت هایشان باشم.

ماه پیش هم تخت مناسبی در گاراژ پیدا کردم تا وسایل خواب تکمیل شود.

روند جا افتادنم در تورنتو درست شبیه ماجرای تختخواب است که یواش یواش جور شد.

از رنجی که می بریم

2007-06-03T18:37:00.000-04:00

عنوان این نوشته برگرفته از کتابی به همین نام از «جلال آل احمد» است.

انگیزه ای در من ایجاد شد تا درس را به هر ترتیبی شده تمام کنم. خوشبختانه درمان زخم اثنی عشر هم پیدا شده بود تا یکی از زجرهایم کم شود. به زندگی عادی برگشتم.

یک بار برای تمرین مدار منطقی شب را پشت کامپیوتر دانشگاه گذراندم؛ سال 75 دو ترم دستیار آزمایشگاه الکترونیک 1 شدم. به مفاهیم مسلط بودم و برای کمک به دانشجوهایم به قدری علاقه مندی نشان دادم که فکر می کردند من مخ الکترونیکم!

آب رفته به جوی بر نمی گردد: معدلم خیلی پایین، ترم های زیادی تلف شده و شمشیر مدرک معادل تا آخر بالای سرم بود. بالاخره پس از 11 ترم با معدل 12.58 به طور عادی فارغ التحصیل شدم. روزی که تصفیه حساب دانشگاه را گرفتم هنوز باورم نمی شد.

تحصیل در دانشگاه تهران تلخ ترین دوران زندگی ام بود. از آن دوره حتی یک عکس هم ندارم. کابوس های سیاه و ترسناک آن مدت - از نوعی که آدم نیمه شب هراسان از خواب می پرد و قلبش تاپ تاپ می کند - تا سال ها دست از سرم بر نمی داشت.

گذشته از کابوس، ذهنم تا همین اواخر درگیر سوال های بی جواب بود:

چه می شد اگر ترم اول را جدی می گرفتم؟ چه می شد اگر آن ترم کذایی را مرخصی می گرفتم؟ چه می شد اگر خجالتی نبودم و برای گرفتن حقم از نمره ریاضی 1 سماجت می کردم؟ چه می شد اگر کارمند دفتر علوم پایه درست رفتار می کرد؟ چه می شد اگر...

شمعدان های ژان والژان

2007-05-20T19:53:00.000-04:00

استاد درس الکترونیک 1 آن ترم مهندس «م» بود. ترم پیش هم با همین استاد الکترونیک 1 داشتم که 9 شده بودم. آخر ترم قبل رفتم اتاق مهندس «م» و چون خودم می دانستم در پاسخ نامه چه نوشته ام، به جای اعتراض تصمیم گرفتم ایرادات روش تدریس او را از دید یک دانشجو به شکلی مودبانه مطرح کنم. آقای مهندس از حرف هایم خوشش آمد و گفت تا به حال دانشجویی قدم جلو نگذاشته بود تا با شجاعت اشکالاتش را بیان کند و ازم تشکر کرد.

ترم بعد که نمره های پایان ترم اعلام شد دیدم جلوی اسمم نمره ای نیست و نوشته "مراجعه شود". پشت در اتاق آقای مهندس منتظر نشستم و همانجا نامه ای نوشتم خطاب به استاد در شرح آنچه در این چند سال از هنگام ورود به دانشکده فنی بر من گذشت. نوشتم که مایوس و سر خورده ام و چاره ای جز انصراف ندارم.
وقتی وارد اتاقش شدم، با بی میلی پاسخ نامه ام را ورق زدم. از 100 امتیاز امتحان پایانی، با ارفاق نمره ام 5 شده بود!

دیگر آب از سرم گذشته بود. نامه را به استاد دادم و باهاش درد دل کردم. خیلی متاثر شد. می توانست خیلی راحت مثل اکثر اساتید بگوید "این مسائل به من مربوط نیست!" ولی ایشان با دلسوزی به حرف هایم گوش داد و نامه ام را خواند. فرصت دیگری بهم داد تا دوباره امتحان بدهم.

چند روزی نصفه نیمه خواندم و امتحان دادم. چندان امیدی نداشتم و فکر می کردم مهندس برای رفع تکلیف این کار را کرده. حتی نرفتم نتیجه را پی گیری کنم.
زمان انتخاب واحد ترم جدید فرا رسید. رفتم دانشگاه پیش مهندس. هرگز این لحظه را فراموش نمی کنم: هر دو گوشه اتاق ایستاده بودیم و من با لحنی نا امیدانه نتیجه را پرسیدم. استاد در حالی که سرش را پایین انداخته بود گفت: "نمره شما را دادم؛ برایتان 10 رد کردم!"

گوش هایم چیزی را که شنیدم باور نمی کرد. تنها توانستم بگویم: "ازتان تشکر می کنم؛ شما شمعدان ها را به من دادید!"

در همان چند لحظه متحول شدم. از اتاق بیرون آمدم و با روحیه ای مصمم برای ترم جدید انتخاب واحد کردم.

بی نوایان

2007-05-14T11:17:00.000-04:00

عنوان این نوشته برگرفته از کتابی به همین نام از «ویکتور هوگو» است.

خرداد 73 ماهواره گذاشتیم با دو دیش 1.8 متری آبی رنگ. بیشتر اخبار تلویزیون بی بی سی نگاه می کردم و بعد فوتبال جام جهانی؛ محرم و جام جهانی همزمان شده بودند. به جای درس خواندن برای امتحانات پایان ترم، شب ها یا فوتبال می دیدم یا ترک موتور گازی با رفیق های هم محلی می رفتم تکیه یا خیابان گردی.

یک فیلمی هم پیدا کرده بودم در خیابان اسکندری جنوبی که با بچه ها می رفتیم و از روی فهرست بلند بالایی فیلم انتخاب می کردیم. خانمی بسیار با شخصیت به نام خطیبی خانه اش را ویدئو کلوپ کرده بود. شوهرش از دو پا فلج بود. در دورانی که داشتن ویدئو در خانه جرم بود، ویدئو کلوپی در کار نبود و در دست داشتن فیلم در خیابان موجب دردسر می شد، مثل روز روشن بود که این خانواده برای کسب درآمد چاره ای جز پذیرفتن این ریسک نداشت.

این وسط با چند نفر از دوستان، موسسه تدریس خصوصی راه انداختم. اسمش را گذاشتیم دلفین. از مدیریت، برنامه ریزی و تدریس گرفته تا کارت پخش کنی را خودمان می کردیم.

در دانشگاه تنها و تنهاتر شده بودم. یا خودم کنار می کشیدم یا از دست دانشجو های ندید بدید و نامرد فراری بودم. دانشگاه جز اضطراب و آشفتگی ذهنی ثمر دیگری برایم نداشت. زخم اثنی عشر مزمن هم داشتم که استرس دانشگاه بد و بدترش می کرد.

دیگر توان ادامه دادن این وضعیت را نداشتم. در این مدت نه تن به درس خواندن می دادم نه شجاعت بیرون آمدن از آن محیط جهنمی. کسی درد مرا نمی دانست. مسائل را از خانواده پنهان می کردم. تمام این مدت پدر و مادرم فکر می کردند دانشجویی موفق و پر کارم.

خرداد و تیر 73 سومین ترم مشروطی متناوب را با معدل افتضاح دشت کردم. حالا جدی به انصراف از تحصیل فکر می کردم. روزی که واقعیت را به پدر و مادر گفتم یکی از تلخ ترین روزهای زندگیم بود. باورشان نمی شد. خیلی ناراحت شدند. آخر خانواده و فامیل خیلی رویم حساب می کرد.

سگی که پارس می کند گاز نمی گیرد

2007-05-08T15:37:00.000-04:00

برای نمره ریاضی 1 اعتراض نوشتم. استاد گفت نتیجه اش را از دفتر علوم پایه پی گیری کنم. مسئول این دفتر آقای «ب» بود که گاهی سر امتحانات جزو مراقب ها بود. دانشجوها بهش لقب "سگ" داده بودند چون بد عنق و سگ اخلاق بود. با جدی نشان دادن خود می خواست کارمند منضبط و قانونمندی جلوه کند.

بعد از چند روز رفتم دفتر علوم پایه. آقای «ب» لیست نمرات درسی را به دیوار نصب می کرد. از نتیجه اعتراض های ریاضی 1 پرسیدم. با پرخاش گفت: "نخیر آقا، کدام اعتراض؟ نمرات نهایی همانی است که قبلا اعلام شده!"

سیستم نابسامان صدور کارنامه در دانشکده فنی این طور بود که گاهی کارنامه تا مدت ها صادر نمی شد و گاهی چند تا چند تا کارنامه می فرستادند که در اداره آموزش تلنبار می شد. هیچ راه دقیقی برای پی گیری مورد من نبود به جز پافشاری و پر رو بازی. من تازه وارد هم این کاره نبودم.

نمره 9 را قطعی فرض کردم. ترم بعد ریاضی 1 را مجدد گرفتم و پاس کردم. پس از یک سال که کارنامه دستم رسید، دیدم اعتراضم پارسال تاثیر داشته و نمره 10 برایم رد شده بوده. در واقع 2 بار ریاضی 1 پاس کردم. به زودی فهمیدم به دلیل «تکرار غیر مجاز درس»، نمره دوم از کارنامه ام حذف می شود.

یک سال- 2 ترم- الکی زجر کشیده بودم. حالا دیگر ته مانده اعتماد به نفس و شور و علاقه ام را از دست داده بودم. بی علاقه گی و بی انگیزگی نسبت به رشته برق جایش را به نفرت از دانشگاه تهران داد.

چند سال پس از فارغ التحصیلی فهمیدم آقای «ب» به دلیل تخلفات اداری و رشوه گرفتن از دانشجوها برای تغییر نمره از دانشگاه اخراج شده.

دانشگاه تهران قیف برعکس نبود

2007-05-07T14:35:00.000-04:00

آن موقع می گفتند دانشگاه رفتن مثل «قیف برعکس» می ماند یعنی آمادگی و قبولی کنکور مشکل ولی درس خواندن در دانشگاه و فارغ التحصیل شدن آسان است. همین باعث شد ترم اول را شل بگیرم. بیشترین وقت را جمعه ها برای تمرین های درس یک واحدی نقشه کشی صنعتی صرف می کردم تا برای کلاس شنبه مهندس سهرابی آماده باشد. گاهی خاله مینا می آمد بالا سرم و به شوخی می گفت: «دانشگاه قیف برعکسه! آره؟». خودش دانشگاه تهران جغرافی خوانده بود و نسبت به آنجا تعصب داشت.
بقیه کلاس ها را یا نمی رفتم یا یک خط در میان می رفتم. گاهی وسط کلاس پا می شدم می رفتم بیرون. تمرینی حل نمی کردم و درس ها را فقط شب امتحان مرور می کردم. بیشتر ترم را با وقت تلف کنی و رفیق بازی گذراندم.
نمرات میان ترم و پایان ترم افتضاح شد. ریاضی 1، فیزیک حرارت و برنامه نویسی فرترن افتادم. معدل رفت زیر 12 و مشروط شدم.
مهمترین درس همان 4 واحدی ریاضی 1 بود که در کل 9 شدم. ریاضی 1 پیش نیاز درس های ریاضی 2 و فیزیک الکتریسیته بود و این دو درس پیش نیاز تمام دروس تخصصی رشته برق بودند که در ساختمان جداگانه گروه برق در امیر آباد شمالی ارائه می شدند. به این ترتیب از بقیه همدوره ای های برقی هم جدا می شدم.

افتادن ریاضی 1 فقط یک ترم عقب افتادن نبود؛ ضربه ای حیثیتی به جوان مغرور 18 ساله پر مدعایی بود که حالا از «گروه پیشرو» جا مانده بود.

کاخی که یکشبه فرو ریخت

2007-05-07T13:47:00.000-04:00

10 مهرماه سال 70 کمی پس از اعلام نتایج کنکور دو مرحله ای نفس گیر پا به دانشگاه تهران گذاشتم؛ قبولی رشته برق- کنترل دانشکده فنی بودم. کنترل انتخاب اولم بود و دانشگاه تهران انتخاب دوم.
نخستین کلاسی که رفتم «ریاضی 1» مهندس بهفروزی بود: کلاس 214 که 12 ردیف و در هر ردیف 12 صندلی داشت. کلاس تماما پر بود. لبه پیشخوان پنجره نشستم. از همان لحظه ورود که شلوغی کلاس را دیدم بد جور توی ذوقم خورد. از پرسابقه ترین دانشگاه پایتخت تصویر دیگری در ذهن داشتم که با همین برخورد ساده فرو ریخت.

ناشکری

2007-05-07T13:10:00.000-04:00

شهریور سال 70 قبل از اعلام نتایج مرحله دوم کنکور رفتم مدرسه راهنمایی علامه حلی در حسن آباد. بیشتر بچه های همدوره جمع بودند. ساختمان روزنامه اطلاعات آن روزها هنوز خیابان خیام نزدیکی توپخانه بود و دوستم بهرنگ نور علیشاهی که حالا پزشک است، رفت آنجا تا حضوری برای چند نفری خبر قبولی بگیرد. وقتی برگشت مدرسه خوشحال بود: «بهت تبریک میگم؛ کنترل تهران قبول شدی».

خوشحال که نشدم هیچ، از خودم شاکی هم بودم که چرا کنترل شریف قبول نشدم. برای این طرز فکر غلط و ناشکری بعدها بهای سنگینی پرداختم.

"راه تویوتا"

2007-03-21T23:18:00.000-04:00

هفته پیش گروهی از مهندسان ایرانی مقیم تورنتو از طرف "مهندس" رفتیم شهر کمبریج برای بازدید از خط تولید کارخانه تویوتا.

3 مدل تویوتا کورولا، ماتریکس و لکسوس در این کارخانه مونتاژ می شود. این کارخانه تنها کارخانه ای است که خارج از ژاپن یکی از مدل های لکسوس را تولید می کند.

بازدید حدود یک ساعت طول کشید و مهمترین چیزی که توجهم را جلب کرد، مفهوم "راه تویوتا" بود.

راه تویوتا بر پایه دو اصل "بهبود مستمر" و "احترام به انسان ها" استوار است.

بهبود مستمر به سه شاخه تقسیم می شود:

چالش: ایجاد چشم انداز بلند مدت برای رویارویی شجاعانه و خلاق با چالش ها.

کایزن: بهبود مستمر فعالیت های کاری، پیشبرد وجستجوی مداوم خلاقیت و تکامل.

گنچی گنبوتسو: به معنی "برو ببین". ریشه یابی به منظور یافتن شواهد برای تصمیم گیری درست و برای دستیابی به اهداف در کوتاهترین زمان ممکن.

احترام به انسان ها به دو شاخه تقسیم می شود:

احترام: احترام به دیگران، حداکثر تلاش برای درک متقابل، مسئولیت پذیری در مورد عملکردها و حداکثر تلاش برای ایجاد اعتماد متقابل.

کار گروهی: بر انگیختن رشد شخصیتی و حرفه ای، تقسیم فرصت های پیشرفت و بیشینه ساختن عملکرد فردی و گروهی.

نکته جالب دیگر، استفاده از روش "تولید بهنگام" است. در این کارخانه موجودی انبار فقط برای 4 ساعت تولید کافی است. قطعات مختلف مورد نیاز از طریق زنجیره تامین جهانی در سراسر دنیا تولید و طبق برنامه به طور مداوم به کارخانه ارسال می شود.

همچنان زمستان است

2007-03-07T15:00:00.000-05:00

زمستان سخت تورنتو امسال دیر شروع شد. تا نیمه ژانویه هوا با معیار کانادا بهاری بود ولی فوریه (که تازه به کانادا برگشتم) سردترین ماه در 28 سال گذشته شد.

برف و بوران، باران یخ، سوز قطبی. تقریباً هیچ روزی دما به بالای صفر نرسید و زمین و زمان یخ زد. بعضی روزها اینقدر سرد بود که نمک هم برف خیابان را آب نمی کرد.

روی یک دریاچه و یک مرداب قدم زدم. قطر یخ دست کم 20 سانت و همین اندازه هم برف نشسته بود.

هوا هنوز به شدت سرد است ولی از پس فردا کم کم نشانه های بهار پیدا می شود.

نان قلب

2006-10-24T22:00:00.000-04:00

از «نان قلب» سالم تر، ارزشمندتر، پر برکت تر و شیرین تر در دنیا وجود ندارد. مزه اش را چشیده ام و به مذاقم خوش آمده. خوشحالم که تصمیم گرفتم در زندگی نان قلبم را بخورم. عملی کردنش ساده نیست ولی شدنی است.

بخوانید مرا تا اجابت کنم شما را

2006-10-24T21:18:00.000-04:00

هر وقت هجوم مشکلات خسته ام کند،
هر وقت از آینده ای مبهم بهراسم،
هر وقت سختی راهی که در پیش است کلافه ام کند،
هر وقت از زمانه گله کنم که «حق من از زندگی این نبود»،
هر وقت خودم را به خاطر اشتباهات گذشته محاکمه کنم،
هر وقت از این در و آن در زدن به تنگ آیم و ببُرم،
هر وقت خودم را با همرده هایم مقایسه کنم و افسوس بخورم،
هر وقت کاسه «چه کنم، چه کنم» دستم بگیرم،
هر وقت بر بخت بد خود لعنت فرستم،
هر وقت نا امید و مستاصل شوم،
هر وقت به بن بست برسم و مشت بر سندان بکوبم...

ناگهان از جایی که فکرش را نمی کنم راهی باز می شود،
فرصتی پیدا می شود،
نوری در انتهای تاریکی روشن می شود،
مسیر تازه ای گشوده می شود،
افق جدیدی برابرم پدیدار می شود،
و «همه چیز درست می شود».

کرگدن

2006-10-02T22:03:00.000-04:00

پارسال همین روز وارد کانادا شدم. چقدر دلهره داشتم. با اتوبوس و مترو آمدم نزدیک خانه رفیقم. وسط راه دستگیره های یکی از چمدان ها در رفت و با دست پر مجبور شدم چمدان گنده را هل بدهم. رفیقم با ماشین آمد دنبالم و لطف کرد تا یک ماه مرا در خانه اش تحمل کرد.

ماه دوم رفتم خانه خودم. خدا کمک کرد جای مناسبی پیدا کنم.

ماه بعدش رفتم سر کار گل و چند ماهی مشغول سازندگی برای وطن جدید شدم.

کارهایی مانند گرفتن شهروندی، گذرنامه، گواهینامه رانندگی، تعیین پزشک خانواده، تایید مدارک دانشگاهی، شرکت در کلاس و سمینارهای کاریابی و رزومه نویسی، کلاس کوتاه مدت باز آموزی مهندسی و ثبت نام برای کار آموزی را در این یک سال نم نمک انجام دادم. زبانم هم با بودن در محیط خیلی پیشرفت کرده.

غم و شادی، کامیابی و ناکامی زیاد داشتم. شیرینی و تلخی زمانه را با تمام وجود چشیدم. از همه مهمتر اینکه خودم بودم و ادای کسی را در نیاوردم، نان حلال خوردم و تا حد امکان جوری زندگی کردم که دلم می خواست.

راه را تنهایی پیمودم. دشوار بود ولی پوستم کلفت شد؛ مثل کرگدن.

وبلاگم رفت آرایشگاه

2006-09-02T21:09:00.000-04:00

با آمدن نسخه تازه خدمات مدیریت محتوای بلاگر، دستی به سر و صورت این وبلاگ کشیدم. تغییر اولش سخت و کمی دلهره انگیز است: نکند نوشته ها بپرند، نتوانم قالب جدید را با فارسی همساز کنم، از قالب نو خوشم نیاید و ...

ولی کم کم که با تغییر و تحول خو گرفتم و مشکلات را یکی یکی حل کردم، از قالب جدید و امکاناتش حسابی خوشم آمد و حالا که نتیجه کار تر و تمیز از آب در آمده، از پیشرفتم احساس رضایت می کنم.

نفر چهارم هم رفت

2006-09-01T19:43:00.000-04:00

دیشب خبر ناگواری شنیدم. مهدی حائری زاده، همدوره ای مدرسه علامه حلی، بر اثر خونریزی مغزی درگذشت. مهدی فارغ التحصیل مهندسی عمران از دانشکده فنی دانشگاه تهران، متأهل و دارای دو فرزند بود. او مبتلا به بیماری MS بود ولی دلیل مرگش فشار خون بالا بوده نه بیماری اش. مهدی پسر رو راست، معتقد و شوخی بود. هرگز لبخندها و جوک گفتن هایش را فراموش نمی کنم. جوک هایی که قبل از تمام شدنشان، خودش شروع می کرد به خندیدن. خاطرات زمانی که دنبال زن گرفتن بود و با لهجه خاص خودش سیر تا پیاز ماجرا را برای اطرافیان تعریف می کرد هنوز جلوی چشمانم است.

سال 78 در مسیر کلاس آلمانی توی تاکسی نشسته بودم. نزدیک میدان هفت تیر روزنامه ایران را باز کردم و یکه خوردم: «حسین طلوع شریفی، نابغه جوان فیزیک در حادثه سقوط از کوه درگذشت». حسین، همدوره ای مدرسه علامه حلی، پسر محجوب و ساده ای بود. جزو تیم اعزامی به المپیاد فیزیک بود. شریف کارشناسی ارشد مکانیک می خواند و پیش از شناسایی جسدش که در کوه های درکه پیدا شد، مدت ها مفقود الاثر بود و کسی نمی دانست کجاست. آخر هم معلوم نشد چه بلایی سرش آمد. کسی نفهمید آیا خودکشی کرد یا از کوه پرت شد یا از کوه پرتش کردند. هرگز قیافه معصوم و حالت صحبت کردن بی شیله پیله و صمیمی اش را فراموش نمی کنم. بارها درکه دیدمش. حسین خیلی خودمانی و خاکی بود. روزنامه ایران و همشهری را که گزارش هایی همراه با عکس حسین چاپ کردند هنوز توی کمد خانه در تهران نگه داشته ام.

سال 76 خبر مرگ ناگهانی دوست صمیمی ام، پوریا حباب را شنیدم. باورم نمی شد. حتی وقتی حجله اش را دم خانه دیدم نمی توانستم خبر را بپذیرم. تا چند روز حالم گرفته بود. پوریا، همدوره ای مدرسه علامه حلی، پسر باهوش و خونگرمی بود. برق- کنترل شریف خوانده بود. تازه فوق لیسانس قبول شده بود، تازه ایران وانت مشغول به کار شده بود، تازه ازدواج کرده بود. در راه برگشت از کرمانشاه تصادف کرد و ضربه مغزی شد. پوریا رفته بود کرمانشاه تا فیلم عروسی اش را از عمویش بگیرد. یکی از دوستان نقل می گفت بدن پوریا هیچ صدمه ای ندیده بود. شاید اگر به جای رنو سوار ماشین دیگری بود و کمربند ایمنی داشت، الآن هنوز زنده بود. پوریا بیماری قند داشت و گاهی بر اثر پایین افتادن بیش از حد قند خون (بر اثر تزریق انسولین) به حالت کما می رفت و مثل آدم های مست می شد. آن وقت بود که تمام رازهای زندگی اش را به مخاطب می گفت و راستگویی اش گل می کرد.

سال آخر دبیرستان کنار هم می نشستیم. هرگز نگاه تحلیلی اش به فیزیک را فراموش نمی کنم. همین طور شب های درس خواندن برای کنکور که گاهی تا نزدیک صبح تلفنی صحبت می کردیم. کلاً بیشتر مواقع صحبت های تلفنی مان ساعت ها طول می کشید. پوریا دست لاغر و سفتی داشت و موقع دست دادن، محکم دست مخاطب را فشار می داد. گاه گاهی پیش از شروع کلاس می رفت اسم کوچک نیوتون را به انگلیسی (Sir Isaac) گوشه تخته سیاه کجکی می نوشت. آگهی ترحیمش را هنوز دارم. مزارش را در بهشت زهرا پیدا کردم و یک بار رفتم سر خاکش. به کاجش آب دادم. روی سنگ قبرش نوشته بود «دانشمند جوان پوریا حباب» و معادله انرژی معروف اینشتین E=mc*2 را هم حک کرده بودند. اما اگر از من می پرسیدند، می گفتم نام ایزاک نیوتن را به همان شکلی که پای تخته می نوشت روی سنگ مزارش حک کنند.

سال 72 سید محمد جواد حسینی، همدوره ای مدرسه علامه حلی، بر اثر خونریزی مغزی ناشی از بیماری ارثی «گره مغزی» در گذشت. محمد جواد در دانشگاه شهید بهشتی شیمی می خواند. پسر کم حرف و محجوبی بود. صورتش گرد و تپل و گونه اش همیشه سرخ بود.

جمعه شب است. برای تمام درگذشتگان طلب آمرزش می کنم، فاتحه می خوانم و می روم تا برایشان عود بسوزانم...

مرد است و قولش

2006-08-30T20:54:00.000-04:00

امروز دوباره برای گواهینامه کاناداییم امتحان رانندگی دادم و قبول شدم؛ درست مثل گواهینامه ایرانیم که به بار دوم کشید!

جزیره شیراز

2006-08-26T21:46:00.000-04:00

یک خانم با پوست تیره، لباس گشاد سرتاسری صورتی و روسری ای که به شکل مقنعه پوشیده، منشی موسسه ای است که آن جا دوره می بینم.

وقتی به «صبرا» گفتم معنی اسمت می شود 'Patience' تعجب کرد که از کجا فهمیدم.

امروز بعد از گرفتن جزوه های درسی ازش پرسیدم کجایی است. از روی پوستش حدس می زدم آفریقایی باشد ولی نمی دانستم کدام کشور. این بار نوبت من بود که تعجب کنم:

«من اهل زنگبار هستم. اصالتاً ایرانی ام. اجدادم مهاجران شیرازی هستند که گویا جزیره ای در ایران است!»

کلمه «شیراز» را تکرار کرد تا خوب متوجه شوم. مات و مبهوت جواب دادم که شیراز جزیره نیست و شهری داخل ایران است و در ضمن من هم ایرانیم!

ساعت 9 بود. دلگرم تر از همیشه رفتم سر کلاس.

داستان شهروندی

2006-08-25T10:15:00.000-04:00

دیروز شهروند کانادا شدم. جزو گروهی 84 نفری از 17 ملیت مختلف بودم که ساعت 11 صبح برای مراسم سوگند شهروندی کانادا دعوت شده بودند.

یک منشی هندی الاصل به نام «شبنم» هنگام ورود به صحن دادگاه مدارک شناسایی و دعوتنامه ام را کنترل کرد. کارت اقامت دائم کانادا را پس از ورود تحویل منشی دیگر دادم. روی سند مهاجرتم هم مهر زد: «دارنده این سند دیگر مقیم دائم کانادا نیست».

روی صندلی 84 نشستم. دادیار مراحل کار را توضیح داد. بعد قاضی وارد شد و سخنرانی کرد. در حضور او با بالا گرفتن دست راستمان دسته جمعی سوگند خوردیم. سپس دادیار اسم ها را به ترتیب خواند تا مدارک شهروندی را از دست قاضی تحویل بگیریم و نزد منشیان دادگاه امضا کنیم. یک پوشه پلاستیکی حاوی نامه تبریک وزیر مهاجرت و شهروندی به همراه کارت شهروندی کانادا تحویل گرفتیم.

دو مهمان داشتم: یکی دوست با معرفت «کوروش» و دیگری خانم صاحبخانه که از کارش مرخصی گرفته بود و غافلگیرم کرد چون انتظار نداشتم بیاید. وقتی منتظر دریافت مدارک بودم، با کوروش سرود «ای ایران» خواندم.

پس از تحویل مدارک، قاضی اعلام کرد که رسماً شهروند کانادا شدیم. سپس دسته جمعی سرود «ای کانادا» خواندیم و در انتها با قاضی، دادیار و مهمان هایم چند عکس یادگاری گرفتم. دادیار اصالتاً کرد ترکیه از آب در آمد. به انگلیسی خوش و بش و به فارسی خداحافظی کردیم.

خیلی خوشحال بودم. مسیری پیچ در پیچ، پر سنگلاخ و ناهموار را به سختی پیمودم تا به اینجا برسم. 3 ماه پیش، روز امتحان و مصاحبه شهروندی، پیراهنی را پوشیدم که یادگار سفر حج 3 سال قبل بود؛ دیروز هم کت و شلواری پوشیدم که پارچه اش را از مدینه خریده و در تهران دوخته بودم.

متن سوگند شهروندی کانادا:

سوگند می خورم (یا گواهی می دهم) که به علیا حضرت ملکه الیزابت دوم، ملکه کانادا، پیشینیان و جانشینانش صادقانه وفادار و پایبند خواهم بود، و به قوانین کانادا ابراز وفاداری کرده، آن ها را محترم می شمارم و وظایفم را به عنوان یک شهروند کانادا انجام خواهم داد.

مخارج زندگی مجردی در کانادا

2006-07-31T20:38:00.000-04:00

حساب و کتاب من برای شهر تورنتو است که جزو گرانترین شهرهای کاناداست ولی کمابیش قابل تعیيم به تمام کشور است. در ضمن تمام ارقام به دلار کاناداست.

اجاره بها، بزرگترین قلم هزینه هاست: اجاره یک اتاق غیر مبله از یک خانه یا آپارتمان نزدیک 400 دلار آب می خورد. معمولاً هزینه های آب، برق، گاز، گرمایش، سرمایش و اینترنت در اجاره گنجانده می شود.

هزینه خورد و خوراک ماهانه حدود 100 دلار است. به شرطی که بیرون غذا نخورید، می توانيد بهترین خوراکی ها را با این بودجه بخرید.

هزینه رفت و آمد با کارت نامحدود اتوبوس و مترو تقريباً 100 دلار است. البته اگر محل کار و مراکز خرید نزدیک خانه باشد، مي شود دوچرخه خرید و صرفه جویی کرد یا با خرید بلیت به جای کارت، هزینه را کاهش داد.

هزینه موبایل می شود ماهی 40 دلار.

60 دلار هزینه های متفرقه مانند سینما، لباس، تفریح، تنقلات و از این جور چیزها.

اگر بدانید چه چيزی را از کجا بخرید، با ماهی 700 دلار زندگی پاکیزه و مناسبی در کانادا خواهید داشت.

این حداقل هزینه ها برای شروع یک زندگی مجردی در کاناداست.

امتحان رانندگی

2006-07-31T20:13:00.000-04:00

پانزده سال پيش اوايل شهريور شهرک آزمايش امتحان دادم و رد شدم. چند روز بعد دوباره امتحان دادم و گواهينامه گرفتم.

امروز شرق تورنتو امتحان رانندگی دادم و رد شدم. همان اول امتحان اشتباهی کردم که نشد جمع و جورش کنم. موقع پياده شدن از ماشين لبخند می زدم؛ نتيجه منصفانه بود، ولی مانده بودم چرا عابر پياده ای را که وسط خيابان سبز شد نديدم!

همانجا دوباره برای آخر ماه وقت امتحان گرفتم. اينقدر امتحان می دهم تا قبول شوم.

ندای درون

2006-06-28T09:25:00.000-04:00

تابستان 1374: موسسه آموزشی دلفین فقط 3 ماه دوام آورد. اولین کارم تدریس خصوصی در این موسسه بود که با چند تن از دوستان راه انداختیم. تازه داشت پا می گرفت که تعطیلش کردیم. ندای درون برم گرداند دانشگاه تا درسم را تمام کنم. آینده بهتری در انتظارم بود.

آخر اسفند 1376: تازه داشتم در شرکت مهر ماشین جا می افتادم که بعد از 3 ماه کار آمدم بیرون. اولین کار مهندسیم بعد از فارغ التحصیلی بود. شروع کردم به این در و آن در زدن برای پیدا کردن راهی قابل اطمینان برای خروج از ایران. ندای درون نوید آینده ای بهتر می داد.

تابستان 1379: شرکت کوچکی را که همراه دوستم امیر راه انداخته بودیم بعد از یکسال و نیم تعطیل کردیم. اولین تجربه کار تجاری ام بود. تازه چم و خم کار تجاری دستمان آمده بود. منتظر جور شدن اقامتم در کانادا بودم. شروع کردم برای کنکور فوق درس خواندن. ندای درون به راهی هدایتم کرد که در خواب هم نمی دیدم. به امید آینده بهتر.

آخر خرداد 1383: بعد از 14 ماه از مرکز تحقیقات مخابرات ایران آمدم بیرون. اولین تجربه کاری ام در یک شرکت دولتی بود. راز بقا را فوت آب شده بودم. ندای درون مرا برگرداند دانشگاه تا این بار فوقم را تمام کنم. آینده ام را خودم می سازم نه مدیران سیاست باز دولتی.

اواخر آذر 1383: شرکت همکاران سیستم فقط 3 ماه برایم جاذبه داشت. ندای درون نپذیرفت که از ایده هایم کوتاه بیایم. آینده ام را خودم می سازم، نه مدیران فرصت طلب بخش خصوصی.

اواخر ژوئن 2006: اولین تجربه کاری در کانادا تمام شد. با 6 ماه کار کارگری عمق فرهنگ کاری و رفتار سازمانی این محیط را درک کردم. شناختم از خودم و اطرافم با روزی که آمدم قابل مقایسه نیست. ندای درون آرامشم می دهد. آینده بهتری در انتظارم است.

شاکی

2006-05-29T20:29:00.000-04:00

دوشنبه صبح زود اتوبوس سر وقت نیامد. خانمی سرش را از شیشه ماشینش بیرون آورد و گفت امروز اتوبوسی در کار نیست! کمی بعد معلوم شد کارکنان اتوبوس و مترو تورنتو بدون اعلام قبلی اعتصاب غیر قانونی کرده اند.

خانم صاحبخانه لطف کرد و مرا رساند. تمام روز نگران بودم که اگر اعتصاب نشکند، چطوری برگردم. خوشبختانه «اجمیر»، همکار هندی، من را تا جایی رساند. نیم ساعت هم پیاده گز کردم؛ در دمای 31 درجه شرجی که زیر آفتاب به 41 می رسید. از بد حادثه امروز گرم ترین روزی بود که در این 8 ماه دیده بودم.

چند تا اتوبوس خالی خارج از سرویس از مقابلم رد شدند. تو دلم فحش بود که به جد و آبادشان می فرستادم: کارت یکماهه اتوبوس و مترو توی جیبم بود و حالا خسته و ناراحت باید پیاده می رفتم خانه.

بالاخره یک اتوبوس پیدا شد. دو سه نفری مسافر داشت. من هم سوار شدم و تا ایستگاه مترو رفتم، ولی مترو هنوز تعطیل بود.

کفرم بالا آمده بود. باز هم پیاده روی را شروع کردم. دوباره یک اتوبوس دیدم و سوار شدم...

حدود 5 و نیم رسیدم خانه. نفس راحتی کشیدم ولی حسابی شاکی بودم و ذهنم کماکان مشغول کند وکاو:

- این درست است که با پول مالیات دهندگان و بودجه دولت، اتوبوس و مترو خریداری شود و آنوقت راننده ها به همین راحتی مردم را از کار و زندگی بیندازند؟

- کارکنان اتحادیه کارکنان "شرکت واحد" تورنتو که حقوق و مزایای خیلی خوبی دارند و بین شان آدم پر رو و بی تربیت هم فراوان است، به چه حقی بدون اطلاع قبلی اعتصاب می کنند؟

- در تهران تاکسی چند نفر را با هم در یک مسیر سوار می کند. در تورنتو اگر بخواهی با تاکسی سر کار بروی از نظر اقتصادی صرف ندارد. یعنی آدم سنگین تر است آن روز قید کار را بزند. حالا اگر در این شهر کسی ماشین نداشت و نتوانست با دوچرخه تا محل کارش رکاب بزند، باید در این شرایط زمین گیر شود؟

- چه کسی پاسخگوی درآمد از دست رفته کسانی است که دیر سر کار رفتند یا اصلاً نتوانستند در محل کار حاضر شوند؟

- در تهران که تعدادی راننده با چراغ روشن در روز رانندگی کردند تا خواسته های صنفی شان را اعلام کنند، نیروهای انتظامی چوب در آستین شان کرد. در تورنتو راننده ها چوب در آستین شهروندان کردند.
"قربان برم خدا را، یک بام و دو هوا را!"

- بارها در تهران اتوبوس دیر آمد، پر و شلوغ آمد، آمد و در ایستگاه توقف نکرد، آمد و سوارم کرد و کنسروم کرد، آمد و راننده بد اخلاقی کرد؛ ولی هرگز نشد که اتوبوس اصلاً نیاید.

- اگر در تهران این اتفاق می افتاد، راننده ها و شرکت واحد و شهردار و شورای شهر را به فحش می کشیدیم و تا بالا بالاها پیش می رفتیم که «این مملکت صاحب ندارد» یا «این شهر درست بشو نیست». هر کدام سه بار نظام مملکت را - البته در عالم هپروت- عوض می کردیم و تا یک ماه غر می زدیم. همان آدم ها اینجا می شوند «ببعی»؛ سرشان به آخور گرم است و فقط گاهی «بع بع» می کنند.

- فکرش را بکن: ده هزار کیلومتر می کوبی، کلی هزینه مالی و احساسی و فکری می کنی، تا «زندگی بهتری داشته باشی». بفرما جناب مهاجر عزیز! اینهم زندگی شیرینی که می خواستی. "با نون بخور تا سیر شی!"

نمایشگاه کتاب: پاییز 66 تا بهار 85

2006-05-08T21:45:00.001-04:00

این روزها نوزدهمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران برگزار می شود. از نمایشگاه اول در پائیز 1366 هر سال خودم را به نمایشگاه کتاب می رساندم. امسال رکوردم شکست و فقط خبر برگزاری اش را خواندم.

پاییز 66 کلاس اول دبیرستان بودم. آقای جباری - مسئول درس حرفه و فن که بعدها معاون و مدتی هم مدیر مدرسه راهنمایی مان بود - آمد سر کلاس و توضیح داد که می خواهیم شما را ببریم «نمایشگاه کتاب» و باید در برگی که در اختیارتان می گذارم گزارش بازدید بنویسید.

این سومین باری بود که با مدرسه به نمایشگاهی می رفتیم. بار اول، سال 63 بود که نمایشگاه کتابی به مناسبت 22 بهمن در موزه هنرهای معاصر برپا شد. کلاس اول راهنمایی بودم و بار اولم بود که موزه هنرهای معاصر می رفتم. از آن بازدید، راهروهای پیچ در پیچ موزه و کلی کتاب طراحی و نقاشی در ذهنم مانده که آن موقع خیلی تو بورس بودند چون بعد از یک دوره ممنوعیت، مجوز برایشان صادر شده بود. نمایشگاه دومی هم که رفتیم، یک نمایشگاه کوچک از کتاب های خارجی بود که همان سال 66 در دانشگاه شهید بهشتی و فقط برای بازدید دانشجوبان برگزار می شد. تا فهمیدند ما دانش آموزیم عذرمان را خواستند و بیرونمان کردند!

خلاصه سوار مینی بوس مدرسه راهی ولنجک، محل برگزاری نمایشگاه شدیم. من و چند نفر دیگر رفتیم داخل اولین سالنی که سر راهمان بود: سالن کتاب های خارجی. آن موقع فروش مستقیم نبود و ما هم اجازه خرید ارزی و سفارش کتاب نداشتیم.

تمام فکر و ذکر من، به جای لذت بردن از بازدید علمی، مشغول چگونگی تهیه گزارش بود. همین طور اسم و کد کتاب یادداشت می کردم تا گزارشم تکمیل باشد.

تا آخر وقت فقط توی همان سالن بودم. وقتی آمدم بیرون، دوستم محمد زمانی را دیدم که خوشحال و خندان چند تا کتاب فارسی زیر بغلش زده بود - او بین ما به خوره کتاب معروف بود و الآن دندانپزشک است - با تعجب پرسیدم مگر کتاب فارسی هم اینجا می فروشند؟ محمد گفت من فوری از سالن کسالت بار خارجی بیرون آمدم و رفتم سالن های داخلی!

یک حالت حسرتی بهم دست داد که نگو! سال های بعد دیگر حرفه ای شده بودم و حتی گاهی «روز صفر» بازدید می کردم که هم خلوت باشد هم کتاب گیرم بیاید. روز صفر معمولاً یک روز قبل از تاریخ رسمی افتتاح نمایشگاه بود؛ روزی که رئیس جمهور نمایشگاه را افتتاح می کرد یا نمایشگاه به طور آزمایشی فعال بود.

از نمایشگاه کتاب - که پس از مدتی نمایشگاه مطبوعات هم به آن اضافه شد - خاطره های زیادی همراهم است:
از همراهی یا دیدن دوستان هم محله و همکلاسی و هم دانشگاهی گرفته تا بحث و جدل توی غرفه های کتاب و مطبوعات؛ از ازدحام مردم در محوطه و سالن ها تا صف بانک، سفارش و تحویل کتاب ها یا اشتراک مطبوعات؛ از آبمیوه و بستنی و تنقلات تا ساندویچ و سیب زمینی سرخ کرده و چلو کباب.

نمایشگاه رفتن، عادتم شده بود. این فرهنگ را همان سه بازدید ساده، که مدرسه باعث و بانی اش بود، در من ساخت.

حالا حکایت ماست

2006-05-06T19:15:00.000-04:00

عنوان این نوشته برگرفته از کتابی به همین نام از «عمران صلاحی» است.

23 جولای 2002: همین دیشب وارد تورنتو شدم. امروز صبح آمدم دنبال YMCA Newcomer Information Center که خدمات رایگان به تازه واردان ارائه می کند. در تقاطع دو خیابان اصلی تورنتو (یانگ و بلور) از مترو پیاده شدم و به خیابان آمدم. همه چیز برایم تازه و نا آشنا بود. رسماً گم شده بودم. هاج و واج به مردم نگاه می کردم. انگار تنها ره گم کرده آن جمع غریب بودم. درست مثل این بود که مسافری شهرستانی در چهار راه ولی عصر تهران گم شود. نمی دانستم بخندم یا گریه کنم؛ عمری این و آن را راهنمایی کردم و حالا طفل خردسالی بودم که مامان و بابایش را گم کرده. باید چکار می کردم؟ گریه کنان می رفتم پیش پلیس که من گم شده ام؟! ایستاده بودم و با نقشه شهر سر و کله می زدم که ناگهان صدایی شنیدم: Can I help you?

سرم را بلند کردم؛ پسر جوانی می خواست راهنمایی ام کند. گویی دنیا را بهم دادند. پسر با دستش به ساختمانی در همان نزدیکی اشاره کرد. در واقع در چند قدمی ساختمان بودم ولی آنقدر گیج بودم که بدون راهنمایی پیدایش نکردم.

حالا احساس خوبی داشتم.

11 مارس 2006: برای آزمون آزمایشی GMAT با مترو به پایین شهر می روم و تقاطع خیابان های یانگ و بلور پیاده می شوم. چند قدم جلوتر خانم جوانی به همراه دختر کوچکش کاغذی در دست از من نشانی YMCA را می خواهد. می گویم: "وقتی تازه وارد بودم، موقعیت شما را داشتم و کسی مرا راهنمایی کرد. حالا نوبت من است."

آن ها را تا دم در ساختمان همراهی می کنم. در مسیر می فهمم که اصالتاً تاجیک است و همسرش افغان. کمی فارسی صحبت و به همین زبان از هم خداحافظی می کنیم:

- خیر پیش
- خدا نگهدار

احساس خوبی دارم.

انسان، موجود اجتماعی

2006-04-16T20:43:00.000-04:00

آخرین باری که در جمع دوستان و آشنایان بودم، بر می گشت به زمانی که هنوز ایران بودم. پنج شنبه 7 مهر 1384 شب خانه دوست گرامی، "پیام" و همسرشان، مهمان بودم.

امروز بعد از حدود 7 ماه، به همت و میزبانی دوست با مرام "امجد" عزیز و همسرشان، به همراه تعدادی دیگر از دوستان ایرانی در پارک Sunnybrook یا همان پارک ملت تورنتو، به صرف جوجه کباب منقلی مهمان بودم. خانواده دوستم به تازگی موفق به دریافت حق شهروندی کانادا شده اند و به این شکل قشنگ - و البته خوشمزه - این موفقیت را جشن گرفته بودند.

پیک نیک گرم و با محبتی بود. بچه ها می دویدند و بازی می کردند. بزرگترها هم بساط سفره و کباب و مخلفات و منقل را فراهم می کردند، با هم شوخی می کردند و گپ می زدند. گویا واقعاً اینجا پارکی در تهران بود چون تمام اطراف ما پر از خانواده های ایرانی بود که برای پیک نیک آمده بودند. جا به جا دود کباب به پا بود و همهمه ایرانی ها.

به خانه که برگشتم حسابی انرژی گرفته و شارژ شده بودم. به هم خانه ای هایم فکر می کنم که تنهایی شان را با تلویزیون، دو شیفت کار روزانه یا بدو بدو از سر کار به کلاس باله و بعد کلاس یوگا پر می کنند.

نظام فردگرایی (Individualism) در جوامع غربی به شهروندان اجازه می دهد تا در چهارچوب قانون و مسئولیت اجتماعی، از مزایای آزادی فردی برخوردار باشند. ولی مشکل اینجاست که فردگرایی انسان ها را بیش از حد مستقل و بی نیاز از دیگران می کند و به تنهایی و انزوا منجر می شود. در این سیستم، فرد از حمایت قانون برخوردار است و نیازی ندارد برای پیشرفت در زندگی به دیگران متکی باشد یا برای دیگری وقت بگذارد. دیگران هم همینطور؛ نه تو به کسی احتیاج داری و نه کسی به تو. و کم کم منزوی تر، تنهاتر، خود خواه تر و خود محورتر می شوی.

انسان اساساً موجودی اجتماعی است. نظام فردگرایی غربی - با تمام مزایایی که دارد - در نهایت کوچه بن بستی است که تمام بیماری های روحی روانی برخاسته از انزوا و تنهایی را در خود نهفته دارد.

حرکت دو بعدی

2006-04-09T17:54:00.000-04:00

مهاجرت برای من فقط حرکت در طول مکان نبوده؛ من در بعد زمان هم حرکت کرده ام. یعنی نه تنها 12,000 کیلومتر را پیمودم، بلکه وارد جامعه ای شدم که مناسباتش به همان اندازه فاصله تهران - تورنتو با جامعه امروزی ایران فاصله دارد.

این درست که «به هر کجا که روی آسمان همین رنگ است» و «انسان ها همه جا شبیه یکدیگرند»، ولی میزان پیشرفت - یا پسرفت - هر جامعه در زمینه های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی با جامعه دیگر متفاوت است.

همین تفاوت هاست که افراد را وادار یا تشویق به مهاجرت می کند.

پیرمرد و دریا

2006-03-27T19:22:00.000-05:00

کتاب پیرمرد و دریا نوشته ارنست همینگوی درباره پیرمرد ماهیگیر فقیری است که به امید صید یک ماهی بزرگ و پولدار شدن، راهی آب های دوردست می شود. پیرمرد پس از چند روز تلاش نافرجام ماهی بسیار بزرگی می بیند و با از جان گذشتگی، تلاش فراوان و چند روز جنگیدن سرانجام ماهی را صید می کند. ولی چون تا بندر مسافت زیادی بود، در مسیر برگشت کوسه ها به ماهی صید شده- که قایق پیرمرد آن را می کشید- حمله می کنند. پیرمرد با تمام توان با کوسه ها می جنگد ولی زمانی که قایق به ساحل می رسد، دیگر از ماهی فقط اسکلت باقی می ماند.

ماهیگیر ریسک کرد و پاداش خطر کردنش را با صید ماهی گرفت ولی همین ریسک- زیاد دور شدن از بندر- باعث شد پیرمرد خسته و مجروح و نالان، دستش خالی بماند و فقط دلش به این خوش باشد که معروف شده که بزرگترین ماهی را صید کرده.

در پایان داستان، ماهیگیر تمام سختی ها و ناکامی ها را با تلخی می پذیرد و با آرزوی بازگشت دوباره به دریا- این بار مجهزتر و با تجربه تر- و صید یک ماهی بزرگ دیگر به خواب می رود.

همینگوی از زبان ماهیگیر می نویسد:

"A man can be destroyed but cannot be defeated"

«یک مرد ممکن است نابود شود، ولی شکست نمی خورد»

چهارشنبه سوری

2006-03-10T20:40:00.000-05:00

چهارشنبه سوری امسال تورنتو در دو جا برگزار می شود:
یکی میدان Mel Lastman و دیگری پارک Sunnybrook تقاطع خیابان های Leslie و Eglinton.

دلیل دو دستگی هم این است که گروهی می خواهند در پارک پرچم شیر و خورشید هوا کنند و گروهی به این کار معترضند.

وقتی جامعه بیش از 100 هزار نفری ایرانی تورنتو حتی بر سر برگزار کردن چهارشنبه سوری به توافق نمی رسد، چه انتظاری می توان از جامعه 70 میلیونی ایران داشت؟

روزی دیگر در بهشت- 2

2006-02-25T22:24:00.000-05:00

جمعه عصر: از تمام شدن یک هفته کاری خوشحالم. در مسیر برگشت به یکی دوتا سوپر مارکت سر می زنم تا خرید کنم. شب موقع شستن لباس هاست؛ آن ها را داخل ماشین لباسشویی می ریزم و بعد در خشک کن.

شنبه و یکشنبه: به زود بلند شدن عادت کرده ام. حتی روز تعطیل هم 8 صبح بیدارم. در آرامش موسیقی کلاسیک صبحانه مفصلی می خورم. گاهی املت قارچ یا سیب زمینی و گاهی حلیم درست می کنم. کمی تلویزیون می بینم. چای یا قهوه را در تراس می نوشم. با پدر و مادرم تلفنی صحبت می کنم. برای همدیگر از هفته ای که گذشت تعریف می کنیم. با یکی دو تا از دوستان تورنتویی هم تلفنی صحبت می کنم. در اینترنت چرخی می زنم. از سوپرمارکت خرید هفتگی می کنم. گاهی به حراجی ها سر می زنم. روزهای تعطیل ناهار غذای آماده می خورم. شام هم که سال هاست نمی خورم مگر اینکه مناسبتی پیش بیاید.

در مسیر East Don Parkland یا Edwards Gardens پیاده روی می کنم. یکشنبه عصر غذای هفتگی ام را می پزم. آشپزی و موسیقی کلاسیک کمکم می کنند تا افسردگی عصر یکشنبه اذیتم نکند. شب به اتاقم بر می گردم. با خواهرم تلفنی صحبت می کنم. مطالعه می کنم و ساعت 11 خوراکی های فردا را مرتب می کنم تا چند ساعت بعد با صدای ساعت موبایل هفته ای دیگر در بهشت را شروع کنم.

روزی دیگر در بهشت- 1

2006-02-18T21:16:00.000-05:00

عنوان این نوشته برگرفته از ترانه ای از فیل کالینز خواننده محبوب من است به نام Another day in paradise.

دوشنبه تا جمعه: ساعت 5:30 صبح در تاریکی با صدای زنگ موبایل از خواب می پرم. خدا را شکر می کنم. به خودم می گویم روزی دیگر در بهشت شروع شد. بدو بدو آبی به صورت می زنم و به طبقه پایین می روم تا کتری برقی را پر کنم. برمی گردم اتاق و حاضر می شوم. کوله پشتی را برمی دارم و سر راه آب جوش را داخل فلاسک می ریزم. قبل از خروج، خوراکی هایی را که شب قبل آماده کرده ام از یخچال طبقه همکف بر می دارم. ساعت 5:50 می زنم بیرون تا به اولین اتوبوس Leslie برسم. 5:56 سوار اتوبوس می شوم و بعد از 3 ایستگاه پیاده می شوم. ساعت 6:02 سوار اتوبوس Neilson می شوم. نیم ساعت چرت می زنم و آخر خط پیاده می شوم. ساعت 6:30 شده و من در کافه تریای شرکت چای، لقمه صبحانه، گردو و خرما می خورم، ایمیل هایم را می بینم، اخبار روز را نگاه می کنم و فال حافظ اینترنتی می گیرم. ساعت 6:50 سر کارم هستم. ساعت 7 کار را شروع می کنم. "تجربه کانادایی" شروع می شود.

ساعت 9:30 یک ربع استراحت دارم. به کافه تریا می روم و چای، کاکائو، بیسکوئیت، موز و البته خرما گردو می خورم. 9:45 تا 12:15 کار کار کار. 12:15 تا 12:45 وقت ناهار است. غذای دستپخت خودم را که هفتگی می پزم داخل مایکروفر گرم می کنم و با ماست و آب میوه می خورم؛ با همکارها کمی گپ می زنم. 12:45 تا 2:15 دوباره کار کار کار. ساعت 2:15 آخرین وقت استراحت است؛ خرما گردو، بیسکویت و میوه می خورم و کمی اینترنت بازی می کنم. فقط یک ساعت دیگر به آزادی مانده. 2:30 تا 3:30 کار و بعد خلاص! به سرعت وسایلم را جمع و جور و موقعیت را به سرعت تخلیه می کنم. 5 دقیقه بعد سوار اتوبوس هستم و به خود می گویم روزی دیگر در بهشت به پایان رسید. در مسیر برگشت چرت می زنم تا خستگی و کمبود خواب را جبران کنم.

4:30 خانه هستم. لباس عوض می کنم، در آشپزخانه ظرف غذا و فلاسکم را می شویم و به موسیقی کلاسیک رادیو گوش می کنم. همیشه وقتی آشپزخانه هستم رادیو روشن است. قهوه درست می کنم، صندلی توی تراس می برم، در حالی که نشسته ام و به منظره غروب آفتاب نگاه می کنم قهوه داغ را با کیک یا شیرینی می خورم، در آرامش به گذشته، حال و آینده می اندیشم و برنامه هایم را مرور می کنم.

به اتاقم بر می گردم. رادیو اتاقم روشن است. کانال عوض می کنم و موسیقی پاپ و راک گوش می کنم و ایمیل هایم را جواب می دهم. ساعتی بعد خوراکی محبوبم؛ کورن فلکس، عسل و شیر می خورم. سپس روزنامه تورنتو استار می خوانم؛ کمی تلویزیون می بینم؛ با هم خانه ای ها گپ می زنم؛ در اینترنت گشتی می زنم؛ میوه می خورم و حمام می روم. دیگر ساعت به 11 رسیده. در حال شنیدن موسیقی کلاسیک خوراکی های فردا را مرتب می کنم و درون کیسه پلاستیکی می گذارم. نیمه شب به رختخواب می روم و خدا را شکر می کنم که روزی دیگر را به من ارزانی داشت.

چشم زخم

2006-02-11T20:55:00.000-05:00

امروز رفتم از سوپرمارکت Canadian Tire فلاسک بخرم. فلاسک ها در آخرین ردیف بالایی قفسه ها بود. خانمی دستش نمی رسید و ازم خواست یک فلاسک هم برای او بیاورم. دستم را دراز کردم و از انتهای قفسه کارتن فلاسک را برایش پایین آوردم. خانم میانسال تعجب کرد و پس از اینکه از سر تا پایم را ورانداز کرد گفت "چقدر قد بلند هستید. قدتان 6 فوت هست؟"

چند لحظه تامل کردم تا بفهمم منظورش حدود 180 سانتی متر است. لبخندی زدم و حرفش را تایید کردم. بعد از اینکه رفت، فکر کردم نکند طرف چشمش شور باشد چون بدجوری نگاهم کرده بود. داشتم در کارتن فلاسک خودم را باز می کردم تا تویش را ببینم که ناگهان انگشتم گرفت به لبه کارتن و برید.

گویا چشم زخم آن خانم کارگر افتاده بود. در حالی که انگشتم می سوخت خنده ام هم گرفت چون موضوع صحبت جالبی برای مکالمه تلفنی آخر هفته با خانواده ام جور شد!

برف میاد و برف میاد

2006-02-06T17:49:00.000-05:00

امروز ساعت سه و نیم که از کار زدم بیرون دیدم کولاک شده. خوشبختانه تا دندان مسلح بودم و بعد از اینکه از اتوبوس پیاده شدم مثل بولدوزر تو برف راه می رفتم. رسیدم خانه و لباس عوض کردم، آبی به صورتم زدم و ظرف ناهارم را شستم. دیگر کم کم داشت غروب می شد. هات چاکلت درست کردم و با شیرینی دانمارکی آوردم اتاقم.

نوشیدنی داغ را می نوشم و از پنجره اتاق منظره زیبای برفی را تماشا می کنم. کاج های سبز، سپید پوش شده اند. سفیدی برف زیر نور زرد هالوژن تیر چراغ برق جلوه دیگری دارد. برف تازه، پاک و بی ریا است. در سکوت این هوا اینقدر احساس آرامش می کنم که خستگی و غم فردا از یادم می رود. یاد آوازی می افتم که مادرم در روزهای برفی می خواند؛ منهم آن را زمزمه می کنم:

"برف میاد و برف میاد
گوله گوله گوله برف میاد
ریزه ریزه ریزه برف میاد
برف میاد و برف میاد..."

هتل کالیفرنیا

2006-01-31T00:00:00.000-05:00

هرچه به هتل کالیفرنیا گوش می کنم خسته نمی شوم. این آهنگ را شرح حال خود می دانم:

در جاده ای بیابانی و تاریک؛ باد سرد در موهایم می وزید
...
آن بالاها در دوردست، کورسوی نوری دیدم
سرم سنگین و چشمانم تار شده بود
باید شب آنجا می ماندم

زن آنجا جلوی در ایستاده بود؛
طنین ناقوس ورود را شنیدم
و من به خود می گفتم،
«این جا می تواند بهشت باشد یا جهنم»
سپس زن شمعی روشن کرد و راه را نشانم داد
در راهرو صداهایی می آمد،
انگار شنیدم که می گفتند...

به هتل کالیفرنیا خوش آمدی
چه جای دلپذیری (چه ظاهر دلفریبی)
در هتل کالیفرنیا اتاق فراوانست
اینجا هر موقع سال جا هست
...

و همچنان آن صداها از دوردست می آیند
که نیمه شب آدم را از خواب می پراند
تا بشنود که می گویند...

به هتل کالیفرنیا خوش آمدی
چه جای دلپذیری (چه ظاهر دلفریبی)
آنها در هتل کالیفرنیا حال می کنند
چه اتفاق قشنگی، تو هم بهانه ای بیاور

آئینه ها در سقف،
شامپاین صورتی در یخ
و زن گفت: «ما همگی زندانیانی بیش نیستیم، زندانی داشته هایمان»
و در اتاق اصلی،
برای مراسم جمع شدند
با کاردهای پولادین به هیولا می زنند،
ولی اصلاً نمی توانند او را بکشند

آخرین چیزی که یادم مانده، داشتم
به سمت در فرار می کردم
باید راه برگشت را پیدا می کردم
به جایی که قبلاً بودم
نگهبان شب گفت، «آرام باش،
ما فقط بلدیم خوشامد بگوییم،
هر وقت خواستی حسابت را صاف کن،
اما هرگز نمی توانی بروی»

- بخشی از ترانه "هتل کالیفرنیا"، گروه ایگلز، 1976

از کوهیار تا نوادا

2006-01-29T15:22:00.000-05:00

اردیبهشت 80 دوره کوه نوردی را با بچه های فنی شروع کردم؛ با کفش کوهیار که از فروشگاهی به همین نام در منیریه خریدم.

4 ماه پیش که تازه آمده بودم می خواستم چند زمستان را با همین کفش کهنه سپری کنم. با اینکه عمرش را کرده بود برایم خیلی معنی داشت و یاد آور تمام چیزهای خوبی بود که از آن دوره آموختم. می خواستم با پوشیدنش خاطرات شیرین آن روزها همیشه جلوی چشمم باشد.

ماه پیش هنوز دوستش داشتم. البته بیشتر به این خاطر که در برف و سرما کارم را راه می انداخت، هر چند از عملکردش کاملاً راضی نبودم. می خواستم امسال را با همین سر کنم و زمستان آینده به فکر کفش جدید باشم. به خودم می گفتم بیخود برای چی خرج کنم؟ ضمن اینکه دلم نمی آمد ازش دست بکشم چون هنوز برایم مفهومی فراتر از یک کفش داشت.

دیروز یک کفش نوادای شیک خریدم و کفش قدیمی را در کمد گذاشتم؛ کفشی که حالا فرتوت، مندرس و به درد نخور به نظر می آمد و برایم هیچ مفهومی نداشت.

کریسمس ایرانی در تورنتو

2005-12-27T23:28:00.000-05:00

شب کریسمس داشت از آن برف هایی می آمد که در تهران هم زیاد دیده ام: برف پنبه ای درشت با شدت زیاد و در دمای نزدیک صفر درجه. از پنجره اتاقم تیر چراغ برق را نگاه کردم؛ حرکت سریع دانه های برف به قدری زیبا بود که تا مدت ها دم پنجره ایستادم و تماشا کردم. با خودم گفتم «اینهم از شب عید ما در غربت؛ تک و تنها باید بنشینیم و سماق بمیکیم. آخر اینهم شد زندگی؟ نه دوستی، نه آشنائی...».

صبح روز بعد دیر از خواب بلند شدم. کامپیوتر را روشن کردم و ایمیل جدید پدر و مادرم را خواندم. خواهرم هم از سنگاپور ایمیل زده. همان موقع پدرم آنلاین شد و بیش از یک ساعت با بابا و مامان Voice Chat کردم.

امروز تعطیل رسمی است و ملت مثل لشگر مغول به فروشگاه ها حمله ور شده اند تا جنس های تخفیف دار بخرند. منهم دنبال کفش پیاده روی برای زمستان هستم پس چه بهتر که سریع به ارتش خریداران ملحق شوم تا غنیمتی ببرم وگرنه مجبورم کف فروشگاه را جارو کنم.

راهی فروشگاه Sears شدم. کفش دندان گیری ندیدم، عوضش یک بافتنی یقه گرد آبی نفتی چشمم را گرفت. ناگهان خانمی از کنارم رد شد و سلام کرد. فکر کردم با من نیست و جواب ندادم. مشغول ورانداز کردن بافتنی خوشگل و خوش قیمت بودم که صدایی شنیدم: "بهش سلام کردم ولی جواب نداد."

فهمیدم خرابکاری کرده ام. خانم دوستم آقا نادر را نشناخته بودم؛ رفتم جلو و از فیروزه خانم عذرخواهی کردم. دیدم معصومه خانم، همسر دوست عزیزم آقا امجد، هم آنجاست! با ایشان هم احوالپرسی کردم. بافتنی را پوشیدم و از آنها نظر خواستم. هر دو تأیید کردند که بهم می آید و از قیمتش تعجب کردند.

از آنها که خداحافظی کردم، محمد علی را دیدم که برایم دست بلند کرد. محمد علی هم محله ای من است، چه در تهران و چه در تورنتو. البته اینجا با هم آشنا شدیم و پسر خیلی خوبی است. با دو تا از دوستان محمد علی سلام علیک کردم. امروز چقدر آشنا می بینم! مثل دید و بازدید عید شده. احساس خوبی دارم.

بافتنی و یک مقدار خرت و پرت خریدم. محمد علی قبل از خداحافظی بهم کاکائو تعارف کرد که حسابی چسبید. سر راه به آقا مجید زنگ زدم که اگر منزل است بهش سر بزنم و هدیه تولد کوچکی بهش بدهم. این آقا مجید خیلی رفیق با معرفتی است و ماه اولی که آمدم پیش او بودم.

از خانه مجید برمی گشتم که محسن به موبایل زنگ زد. قرار گذاشتیم که با ماشین بیاید دنبالم. رفتیم کافی شاپ Tim Hortons نزدیک خانه من و با هم قهوه خوردیم و گپ زدیم. با آقا محسن تازه آشنا شده ام. مثل من تازه وارد است و گرم و با محبت است.

می خواست لپ تاپ بخرد. پیشنهاد کردم بیاید خانه تا در اینترنت بگردیم مورد مناسبی پیدا کنیم. شب بعد از رفتن محسن، مجید زنگ زد و آمد خانه تا بهش آگهی های روزنامه تورنتو استار را بدهم که دنبال خانه اجاره ای بگردد چون صاحب خانه ازش خواسته تخلیه کند. برای شام سوپ درست کرده بودم؛ با آقا مجید نشستیم خوردیم.

آخر شب خاله مینا از لس آنجلس زنگ زد و یک ساعت حرف زدیم. دیگر از زور خستگی داشتم بی هوش می شدم. حالا خواهرم شبنم آنلاین شده. الان در سنگاپور ظهر است و اینجا نیمه شب. با هم نیم ساعتی چت کردیم و از مراسم کریسمس در سنگاپور و تورنتو برای هم گفتیم.

چشم هایم سنگین شده. بهتر است بخوابم. آخر اینهم شد زندگی؟ نه دوستی، نه آشنائی...

زندگی

2005-12-24T11:23:00.000-05:00

می پرسی:
آنجا چه کار می کنی؟

در یک کلمه می گویم:
زندگی!

جوابم قانع کننده نیست...

دوباره می پرسی:
درس می خوانی؟ کار می کنی؟

در یک جمله می گویم:
زندگی می کنم!

فایده ندارد؛ راضی نمی شوی. دوست داری کلمات جادویی تافل، پذیرش، دانشگاه، دکترا، کاریابی، شرکت، شغل را بشنوی.

سوال تکرار می شود:
پذیرش گرفتی؟ کار خوب پیدا کردی؟ خوش می گذرانی؟

می گویم:
خوش می گذرانم.
سخت می گذرانم.
زحمت می کشم.
نفس می کشم.
تلاش می کنم.
لذت می برم.
خوشحال می شوم.
گریان می شوم.
در می آورم.
خرج می کنم.
برنامه ریزی می کنم.
کارهای خوب می کنم.
اشتباه هم می کنم.

و از همه مهمتر:
سرنوشتم دست خودم است؛
خودم فکر می کنم،
خودم تصمیم می گیرم،
خودم هم عمل می کنم.

خلاصه دارم زندگی می کنم.

همه چیز از نو

2005-12-11T18:54:00.000-05:00

بیشتر از 2 ماهه که تورنتو هستم. تا کامپیوتر خودم را دست و پا کنم دستم به نوشتن نمی رفت. از دفعه پیش که آمدم کانادا 3 سال گذشته بود و همان موقع هم 50 روز بیشتر نماندم. به همین خاطر 2 ماه اول صرف زنده کردن وضعیتم شد: کارهایی مثل به جریان انداختن حساب بانکی، تجدید اعتبار کارت بیمه، تغییر نشانی کارت گواهینامه، گرفتن کارت اعتباری جدید، پر کردن فرم های مالیاتی معوقه، اجاره جا، تهیه لباس گرم، جور کردن کامپیوتر و اینترنت و دو تا کار اداری مهم.

در این وقفه 3 ساله خیلی اتفاق ها برایم افتاده که چند تایش را قبلاً نوشتم. برآیند تمام تجربیات این مدت این شد که دوباره پاشدم آمدم کانادا؛ گرچه این 3 سال را جزو خاطره انگیزترین دوران زندگیم می دانم و اتفاقات خوب و بدش همیشه همراهم خواهد ماند.

به هر حال این هم دوره ای بود که گذشت و خوب یا بد، تکرار شدنی نیست. حالا مثل بچه ای که تازه به دنیا آمده مجبورم همه چیز را از نو شروع کنم. با این عیب که شور، انرژی، شادابی و از همه مهمتر فرصت یک کودک را ندارم و با این مزیت که دانش و تجربه دارم و لازم نیست «چرخ را دوباره از اول اختراع کنم».

روزی که به ایران برگشتم پر از امید و آرزو بودم. انگار اورست را فتح کرده بودم! می خواستم کوه را جابجا کنم. همان مدت کوتاه زندگی در غربت به من آموخته بود قدر خیلی از چیزها را بدانم؛ چیزهایی که دارم ولی همیشه نسبت بهشان بی توجه بودم. حتی زمانی رسید که زندگی در ایران را ترجیح دادم و شاد و راحت بودم.

ولی «ماه عسل» بالاخره تمام شد و واقعیت های تلخ جامعه دوباره با تمام قوا به سراغم آمدند. این اواخر دیگر توانی برایم نمانده بود. داشتم کم کم فلج می شدم، آن هم وسط باتلاقی که هر چه دست و پا می زدم بیشتر فرو می رفتم. همان کژدمی که از ترسش به کانادا مهاجرت کرده بودم دوباره سر و کله اش پیدا شده بود و این بار در هیأت اژدها چنان زهری به تنم ریخت که فرار را بر قرار ترجیح دادم و با ته مانده جانم فاصله 12000 کیلومتری را با دل چرکین طی کردم.

از ایران توقع زیادی نداشتم؛ تنها خواسته مشروعم حق برخورداری از یک «زندگی شرافتمندانه» بود که از من دریغ شد. اگر امکان زندگی شرافتمندانه در کانادا برایم فراهم شود، تمام سختی هایش را به جان می خرم. کما اینکه تمام این رنج ها را در ایران هم تحمل کردم ولی دست تقدیر سرنوشت دیگری برایم رقم زد.

حالا اعتماد به نفس خدشه دار شده ام آرام آرام در حال احیا شدن است. همین احساس پیشرفت های کوچک روزانه باعث شده «سخت گیر» زندگی را آسان بگیرد و با تمام سختی ها شب راحت بخوابد.

بجای خداحافظی

2005-09-29T17:36:00.000-04:00

از سرمایه ام تنها پدر و مادرم دست به نقد بودند. آن ها را هم به یک برگ افرای نارنجی فروختم.

خاطرم آرام و آسوده است؛ حالا دیگر چیزی ندارم که از دست بدهم.

بدی ها از نادانی ام بود نه از صمیم قلبم.
می شود آن ها را بر ماسه بنویسی، تا با وزش نسیمی پاک شود؟

خوبی هایت را بر سنگ می تراشم، تا همیشه یادم بماند.

اگر رنجاندم از ضعفم بود و اگر دلی شکستم از حماقتم.

برای تمام گناهان کرده و ناکرده بخشایش می طلبم.

تاوان اشتباهاتم را سنگین پرداخته ام؛ دعایم کن تا بار سفرم سبک تر شود.

آئینه

2005-09-27T14:36:00.000-04:00

شمشیرم،
کند شده

گوهرم،
خرد گشته

ولی آئینه ام
از همیشه پاک تر است....

پی نوشت: بنا بر افسانه ای ژاپنی، توانایی در داشتن سه چیز است: شمشیر (نماد قدرت)، گوهر (نماد ثروت) و آئینه (نماد خود آگاهی).
گفته اند که میان این سه، خود آگاهی از همه برتر است.

خدا را فراموش مکن

2005-08-31T12:54:00.000-04:00

این داستان را چند روز پیش نوشته بودم ولی به طرز مشکوکی پاک شد! حالا سعی می کنم با کمی ویرایش دوباره بنویسمش.

یک روز بهاری سال 63، خانم معلم کلاس پنجم دبستان در دبستان شهید رجایی (فرآیین سابق) صدایم کرد و گفت به مادرت بگو بیاید مدرسه و با خودش 5 تومان (50 ریال) هم بیاورد. بیشتر از این هم توضیح نداد.
بعداً فهمیدم از مدارس خواسته اند شاگرد زرنگ ها را برای آزمون ورودی سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان (تیزهوشان) معرفی کنند. یادم می آید که پدر و مادرم بحث می کردند که امتحان بدهم یا نه. مادرم اصرار داشت که شرکت کنم ولی پدرم نگران بود که "نکند بهم فشار بیاید." صحبت ها در همین حد بود و در مدرسه که اصلا ًصحبتی نبود. حتی نمی دانستم چه کسانی قرار است در امتحان شرکت کنند.

کارت عکس دار ورود به جلسه آزمون صادر شده بود و من هر روز با علاقه و کنجکاوی بهش نگاه می کردم. پشت این کارت جمله ای به خط نستعلیق و با حروف درهم نوشته شده بود که هر چه زور می زدم نمی توانستم تا آخرش را بخوانم: «خدا را ....»

جمعه روزی از مدرسه با یک همراه راهی دانشگاه تهران شدیم؛ یک مینی بوس پر و من هم ایستاده بودم. به در اصلی دانشگاه که رسیدیم همراهمان را راه ندادند، چون معرفی نامه از مدرسه نداشت! ما هم عین لشگر شکست خورده راه افتادیم و پرسان پرسان دنبال دانشکده ادبیات می گشتیم. دلهره عجیبی تو دلم افتاده بود.
بالاخره جایم را پیدا کردم و نشستم، در حالی که هیچ آشنایی دور و برم نبود. دفترچه مرا سمت چپم روی زمین گذاشتند. یک برگ رنگی پر از بیضی گذاشتند جلوی دستم که بعد فهمیدم اسمش "پاسخنامه" است. مانده بودم چه ارتباطی بین دفترچه و پاسخ نامه ممکن است وجود داشته باشد. راستش تا آن روز "تست" ندیده بودم. دستورالعمل ها تند تند از بلندگو پخش می شد گرچه برایم زیاد معنی دار نبود.
به هر ترتیبی بود خیلی آرام و سر فرصت مشغول "تست زدن" شدم؛ اصلاً هم به فکر وقت نبودم. حتی وقتی از بلندگو اعلام کردند دفترچه 1 را ببندیم و دفترچه 2 را برداریم هنوز می پنداشتم که بعد از تمام کردن این دفترچه، دوباره به دفترچه قبلی برمی گردم و تست های ناتمام را می زنم! وقتی پایان آزمون اعلام شد و پاسخنامه ها را جمع می کردند، من فقط حدود 96 تست را از مجموع 180 تست زده بودم. ناباورانه و بهت زده از پله ها پایین آمدم. مکالمه دو نفر را جلوی در ورودی دانشکده ادبیات به خاطر می آورم:

- من خیلی خراب کردم. فقط رسیدم 150 تا تست بزنم. تو چی کار کردی؟
- من خوب امتحان دادم. همه را زدم!

با شنیدن این حرف ها دلم هرّی ریخت پایین. یقین داشتم که قبول نمی شوم. دست از پا درازتر به خانه برگشتم و یواشکی دور از چشم پدر و مادرم گریه کردم. به سوال هایشان هم جواب سربالا دادم.
غرور و اعتماد به نفسم بدجوری جریحه دار شده بود؛ در دنیای کوچکم احساس می کردم تحقیر شده ام؛ دلم شکسته بود. تنها چیزی که به عقلم رسید نذر و نیاز بود. به درگاه خدا نذر کردم که اگر قبول شوم سر هر نماز و به مدت 200 روز یک دور تسبیح ذکر "الله اکبر" بگویم که تقریباًّ می شد 100،000 بار. بعد از این نذر، کمی آرام شدم و پس از مدتی اهمیت موضوع هم برایم کم شد.

آن تابستان برای آموزش شنا می رفتم استخر دانشگاه صنعتی شریف که نزدیک خانه مان بود. چهارشنبه روزی با پدرم از استخر برمی گشتم که از جلوی مدرسه رد شدیم. پدرم گفت بروم ببینم نتیجه این امتحانی که دادی چی شد. من قلبم شروع کرد به تپش و پیش خودم گفتم که الآن پدرم با جواب منفی برمی گردد و حسابی خیط می شوم! من و دوستم کیوان (که با هم استخر می رفتیم) داخل ماشین ماندیم.
اما پدرم برگشت و گفت قبول شده ام و پس فردا باید در مرحله دوم آزمون شرکت کنم! پس مرحله دومی هم در کار بود و من نمی دانستم. جالب این که اگر آن روز پدرم اتفاقی به مدرسه سر نمی زد از امتحان جا می ماندم.

مرحله دوم در دبیرستان البرز برگزار شد. توی حیاط 3 نفر از هم مدرسه ای ها را دیدم که آن ها هم به این مرحله رسیده بودند. جای من توی سوله سالن بسکتبال بود. یادم می آید که باد نسبتاً شدیدی می آمد و قسمتی از سقف کاذب شل بود و با وزش باد تکان می خورد و سر انجام فرو ریخت! دور و بر آن قسمت را خالی کردند و قضیه به خیر و خوشی تمام شد. این هم یادم هست که یکی از مراقب ها پیرمرد موقری بود که عرقچین به سر داشت و بعدها فهمیدم مرحوم دزفولی مدیر البرز بوده.

بر امتحان این مرحله که تشریحی بود خیلی مسلط بودم، چون اعتماد به نفسم شدید تقویت شده بود و بر خلاف مرحله اول این بار از نتیجه امتحان راضی بودم. پدر بزرگم بعد از امتحان منتظرم بود. سرخوش گشتی داخل کتاب فروشی امیرکبیر (همان سر کوچه البرز) زدم. به پیشنهاد پدر بزرگ رفتیم پیچ شمیران بستنی فروشی "گل و بلبل" تا دو تایی جشن بگیریم! متاسفانه پدربزرگ آذرماه همان سال در سن 56 سالگی مرحوم شد و داغش به دلم ماند.

چندی بعد اسم قبول شده ها را پشت در مرکز آموزشی دخترانه (فرزانگان) زدند. اسم من هم بود و برای مرحله سوم (مصاحبه) دعوت شدم. مصاحبه گر اصلی من فردی بود که بعد فهمیدم مدیر مرکز آموزشی پسرانه (علامه حلی) است! یکی از سوال های دکتر میردامادی این بود که بیتی را فی البداهه بخوانم. منهم تمام شعرهای کتاب درسی را که از حفظ بودم گذاشتم کنار و در آن لحظه این بیت را از سعدی خواندم که تکیه کلام پدر بزرگ هم بود: «مرد باید که در کشاکش دهر، سنگ زیرین آسیا باشد». دکتر میردامادی خیلی از این حرفم خوشش آمد و در انتهای مصاحبه از لبخندش فهمیدم نظرش را جلب کرده ام. من تا دوم دبیرستان تحت مدیریت این مرد شریف و زحمتکش بودم. گویا ایشان الآن از مسؤولان دانشگاه پیام نور و نیز هیات علمی دانشگاه هستند.

راستی ما دومین دوره گزینش شده پس از انقلاب بودیم. تا سال 62 آزمون ورودی تعطیل بود و فقط ورودی های قبلی به تحصیل در مدرسه ادامه می دادند.

روز اول مهرماه سال 1363، وارد حیاط مدرسه پسرانه علامه حلی (بین خیابان های استخر و شیخ هادی) شدم. دانش آموزان جدید گروه گروه دور هم جمع بودند و با هم گپ می زدند. من تک و تنها بودم و مایوسانه دنبال چهره ای آشنا میان آن جمع غریب می گشتم که با خوشحالی دوست هم مدرسه ای و هم محلی ام امیر را دیدم.

مدتی بعد توانستم آن نوشته پشت کارت را کامل بخوانم؛ هر چند فهم آن سال ها به درازا کشید. پشت کارت نوشته بود:

«خدا را فراموش مکن»

کشتن ویروس yahosin در فایل اجرایی Documents

2005-08-16T13:25:00.000-04:00

امروز به میمنت و مبارکی، پس از سالها پیشگیری و مراقبت، یک بی احتیاطی کوچولو کار دستم داد و ویروسی شدم. ماجرا از این قرار بود که یک فایل مشکوک به نام Documents توی دیسکت دیدم و روش کلیک کردم. نگو این یک فایل اجرایی با پسوند exe است که ویروس ایرانی yahosin را در کامپیوتر نصب می کند و چون ساخت داخل است ویروس کش خارجکی من از شناختنش عاجز مانده بود. یکی از بلایای این ویروس این است که تمام فایل های توی دیسکت را پنهان می کند و هر چه فایل جدید روی دیسکت کپی کنید را هم قایم می کند. ضمناً چون توی رجیستری ویندوز جا خوش می کند، هر چقدر از روی دیسکت پاکش کنید دوباره سر و کله اش پیدا می شود. مدتی بی خیالش شدم ولی وقتی به اینترنت وصل بودم، دیدم کامپیوتر بیچاره ام هک شد و یک پنجره باز شد که یک پیغام پینگلیش بی تربیتی را نشان می داد. تنها راهی که برایم گذاشته بود Ok کردن پیغام بود که احتمالاً با این کار فاتحه کامپیوتر خوانده شده بود. منم فوری دستگاه را خاموش روشن کردم که بیشتر صدمه نبینم. خلاصه هم از دست بی احتیاطی خودم شاکی شدم، که بدون استفاده از وسایل جلوگیری، به یک چیز مشکوک دست زدم و هم از دست جناب ویروس.

برای کشتن ویروس yahosin روش زیر را پیشنهاد می کنم:
- در Windows Task Manager و در قسمت Processes فعالیت Systemdll.exe را متوقف کنید.
- فایل Systemdll.exe را در کامپیوتر جستجو و پاک کنید.
- با اجرای Start>Run>regedit به قسمت ویرایش رجیستری ویندوز بروید و شاخه HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run را انتخاب کنید و از پنجره مقابل آن، System4224411 را پاک کنید. به همین سادگی!

سه مکتب روانشناسی

2005-07-21T12:04:00.000-04:00

در روانکاوی فروید "اصل لذت جویی" (the will to pleasure) به عنوان نیروی محرکه اصل شخصیت تلقی شده است و چنین توجیه می شود که هدف انسان در زندگی گریز از درد و رسیدن به لذت است و همین اصل موجب بقای انسان می باشد. سعی انسان در کاستن یا از بین بردن تنیدگی و جلب راحتی و خوشحالی را فروید "اصل لذت" می خواند.

آدلر در مکتب روانشناسی فردی، "قدرت طلبی" (the will to power) را به عنوان نیروی مهم انگیزه های رفتار آدمی قلمداد و بعدها نیز "برتری جویی" را جایگزین آن کرد. او اعتقاد داشت "برتری جویی" اصیل ترین انگیزه زندگی فرد است که از احساس حقارت ریشه می گیرد و همین انگیزه است که آدمی را از هنگام تولد تا واپسین دم زندگی از مرحله ای به مرحله دیگر پیش می برد.

فروید بر ناکامی در زندگی جنسی تاکید دارد، اما دکتر فرانکل بر ناکامی در "معناطلبی" (the will to meaning). به نظر وی، زندگی یعنی رنج بردن برای بقا به منظور یافتن معنایی برای این رنج کشیدن. در اینجا با هسته مرکزی اگزیستانسیالیسم (هستی گرایی) روبرو می شویم که اگر زندگی کردن رنج بردن است، برای زنده ماندن باید ناگزیر معنایی در رنج بردن یافت. اگر اصلاً زندگی خود هدفی داشته باشد، رنج و میرندگی هم معنا خواهد یافت. اما هیچکس نمی تواند این معنا را برای دیگری بیابد. هرکس باید معنای زندگی خود را، خود جستجو کند و مسوولیت آن را نیز پذیرا باشد. اگر موفق شود، با وجود همه تحقیرها به زندگی ادامه می دهد.

انسان در جستجوی معنا - 2

2005-06-27T06:07:00.000-04:00

فرانکل که به نیچه علاقه مند است، به این گفته اش ایمان دارد که «کسی که چرایی زندگی را یافته، با هر چگونه ای خواهد ساخت». نویسنده می خواهد بداند چگونه می توان به انسان کمک کرد تا به این شایستگی برجسته بشری دست یابد؛ چگونه می توان در بیمار این حس را برانگیخت که به خاطر چیزی مسوول زندگی است، هرچند که در بدترین شرایط قرار گرفته باشد. در اوج سختی ها و تقلا برای زنده ماندن در اردوگاه، اندیشه ای در ذهن دکتر فرانکل شکفت. او برای نخستین بار در زندگی حقیقتی را که شعرای بسیاری به شکل ترانه سروده اند و اندیشمندان بسیار نیز آن را به عنوان حکمت نهایی بیان داشته اند، دید. این حقیقت، که عشق عالی ترین و نهایی ترین هدفی است که بشر در آرزوی آن است. معنای بزرگترین رازی که شعر بشر و اندیشه و باور بشر باید آشکار سازد این است که «رهایی بشر از راه عشق و در عشق نهفته است».

بشر در شرایطی که خلاء کامل را تجربه می کند و نمی تواند نیازهای درونی اش را به شکل عمل مثبتی ابراز نماید، تنها کاری که از او بر می آید این است که در حالی که رنج هایش را به شیوه ای راستین و شرافتمندانه تحمل می کند، از راه اندیشیدن به معشوق و تجسم خاطرات عاشقانه ای که از معشوقش دارد خود را خشنود گرداند. عشق تنها شیوه ای است که با آن می توان به اعماق وجود انسانی دیگر دست یافت.

انسان وقتی تلاش می کند هنر زیستن را فرا گیرد، این تلاش که برای ایجاد روحیه شوخ طبعی و خوشمزگی و به خاطر تحمل شرایط زیستی پیرامون خود به کار می رود شگرد شگفت انگیزی می شود. رنج چه کم و چه زیاد روح بشر و ضمیر آگاه او را آزار خواهد داد. از این رو می توان گفت که میزان رنج بشر کاملاً نسبی است. به همین دلیل ممکن است رویداد بسیار ناچیزی موجب بزرگترین شادمانی ها گردد. تجربه های اندوخته شده در زندگی اردوگاهی نشان می دهد که بشر حق گزینش عمل را دارد. بشر می تواند، حتی در چنان شرایط هولناک فشارهای روحی و جسمی، آزادی معنوی خود را حفظ کند. همه چیز را می توان از یک انسان گرفت مگر یک چیز: آخرین آزادی بشر در گزینش رفتار خود در هر شرایط موجود و گزینش راه خود. آخرین آزادی را هرگز نمی توان ازدست داد.

زندگی فعال به بشر فرصت می دهد تا در کار خلاقه به ارزش ها پی برد و زندگی غیر فعال تفریحی، فرصتی است برای دست یافتن به کمال در تجربه زیبایی، هنر یا طبیعت. اما تنها خلاقیت و شادمانه زیستن زندگی را پربار نمی کند. اگر اصلاً زندگی دارای مفهومی باشد، پس باید رنج هم معنایی داشته باشد. رنج، بخش غیر قابل ریشه کن شدن زندگی است، گرچه به شکل سرنوشت و مرگ باشد. زندگی بشر بدون رنج و مرگ کامل نخواهد شد.

هرگونه تلاش در مبارزه با تأثیر «روان بیماری زا»ی محیط زندان بر زندانی، چه به وسیله روان درمانگری یا دیگر روش های بهداشت روان، باید بر این اصل استوار باشد که نیروهای درونی زندانی را با نشان دادن هدف های آتی برانگیزاند و روزنه امیدی بر او بگشاید. زیرا یکی از ویژگی های بشر این است که تنها با امید به آینده می تواند زندگی کند. گرچه زندانی گاهی برای امید بستن به چیزی باید به خود فشار آورد، ولی این فشار خود در دشوارترین لحظات زندگی موجب رهاییش میشود. کسانی که رابطه نزدیک بین وضع روحی یک انسان، جرأت و امید او یا بی جرأتی و نومیدی او را با درجه ایمنی از بیماری می دانند، خوب آگاهند که دست شستن از جرأت و امید می تواند تأثیری کشنده داشته باشد.

تعریف معنای زندگی و دادن یک فرمول، ناممکن است. هرگز نمی توانیم پرسش ها در مورد معنای زندگی را با عبارات گسترده و کلی پاسخ دهیم. زندگی به معنای چیز مبهم نیست، بلکه برعکس چیزی است بسیار واقعی و قابل لمس؛ همان گونه که وظایف موجود در زندگی نیز بسیار واقعی و لمس پذیرند. این وظایف سرنوشت بشر را که ویژه خود است می سازد. هیچ فرد یا هیچ سرنوشتی را نمی توان با فرد یا سرنوشت دیگری مقایسه کرد. هیچ موقعیتی تکرار نمی گردد، و به هر موقعیتی پاسخ متفاوتی باید داده شود. گاهی موقعیتی که فرد در آن قرار می گیرد ایجاب می کند با عملی که در پاسخ به آن موقعیت در پیش می گیرد، سرنوشتش را شکل بخشد. گاهی اگر از فرصت استفاده کند و به وضع موجود و آن چه هست بیندیشد، برایش سودمندتر خواهد بود. گاهی نیز لازم است سرنوشت را بپذیرد و رنج هایش را تحمل کند. هر موقعیتی با استثنایی بودن خود مشخص می شود، و هماره یک پاسخ راستین برای هر مشکلی که در پیش روی اوست وجود دارد.

وقتی انسان پی می برد که سرنوشت او نیز رنج بردن است، ناچار است رنجش را به عنوان وظیفه - وظیفه ای استثنایی و یگانه - بپذیرد. ناگزیر باید این حقیقت را بپذیرد که در رنج بردن نیز در جهان تک و تنهاست. هیچ کس نمی تواند او را از رنج هایش برهاند یا به جای او رنج برد. تنها فرصت موجود، بستگی به نحوه برخورد او با مشکلات و تحمل مشقات دارد.

زندگی یعنی دست یافتن به هدفی از راه خلاقیت فعال. زندگی بشر در هر شرایطی هرگز نمی تواند بی معنا باشد. با این نگرش، به حرف نیچه می رسیم که می گوید: آن چه موجب مرگ من نشود، مرا نیرومندتر می سازد.

بنا بر روش لوگوتراپی، معنای حقیقی زندگی را به سه شیوه می توان کشف کرد:

1. با انجام کاری ارزشمند
2. با تجربه ارزشی والا
3. با تحمل درد و رنج

نخستین شیوه به معنی کار و فعالیت کردن است. شیوه دوم نیز به معنی کسب تجربیات ارزشمند است، مانند برخورد با شگفتی های طبیعت، فرهنگ و یا با درک و دریافتن فردی دیگر، یعنی به وسیله عشق.

انسان در جستجوی معنا - 1

2004-12-30T05:23:00.000-05:00

دکتر ویکتور فرانکل، روانپزشک، در این کتاب نظرات علمی خود را در زمینه "لوگوتراپی" (معنا درمانی) به پشتوانه مشاهدات و تجربیات شخصی چندین سال دوره اسارت در مخوف ترین اردوگاه مرگ نازی ها (اردوگاه آشوویتس لهستان) در جنگ جهانی دوم بیان کرده است. وی واکنش های روانی زندانیان را به سه مرحله تقسیم می کند. مرحله نخست ورود به زندان است، دوم مرحله ای است که زندانی به زندگی روزمره زندان عادت می کند و مرحله سوم، آزادی است.
نشانه ای که مرحله نخست را مشخص می سازد "ضربه روحی"است که بعداً جای خود را به حالت "توهم رهایی" می دهد. یعنی شوک اولیه ناشی از تغییر و ضعیت و عدم پذیرش شرایط جدید موجب می شود شخص به رویاپردازی روی آورد و گمان برد این وضعیت موقت است و به زودی آزاد می شود. فرانکل از لسینگ نقل می کند که «گاهی رویدادهایی موجب می شود شما منطق خود را ازدست بدهید وگرنه دلیلی برای از دست دادن آن ندارید». واکنش های فردی که به اردوگاه کار اجباری وارد شده نیز در حقیقت وضع نابهنجار ذهنی او را نشان می دهد.
پس از چند روز، زندانی از مرحله نخست به مرحله دوم می رسد. این مرحله، مرحله بی احساسی نسبی است که زندانی در این دوره در نوعی مرگ عاطفی دست و پا می زند. در اینجا بی احساسی مکانیزم ضروری "دفاع از خود" قلمداد می شود؛ رفته رفته واقعیت سست می شود و همه تلاش ها و همه عواطف و هیجان ها روی یک مساله دور می زند: حفظ جان و حفظ سایر دوستان. او از داستایوسکی نقل می کند که «بشر موجودی است که می تواند به همه چیز عادت کند.» البته فرانکل می افزاید «بله، بشر موجودی است که به همه چیز خو می گیرد؛ اما نپرسید چگونه». به همین دلیل معمولاً در اردوگاه یک نوع خمودگی فرهنگی مشاهده می شود که دو استثنا دارد: سیاست و مذهب. شایعات سیاسی به سرعت پخش شده و همین طور علائق مذهبی زندانیان به سرعت رشد می کند.
در سومین مرحله، یعنی پس از آزادی، زندانیان احساس خوش بودن و خوشحال شدن را از دست می دهند و باید به تدریج هنر خوش بودن را بیاموزند. آن ها باور ندارند رویای آزادی تعبیر شده است و آن چه که می بینند واقعی است. البته بدن کمتر از ذهن نیروهای بازدارنده دارد و از همان لحظه نخست حداکثر استفاده را از آزادی می کند. بنا بر این فردی که به ناگهان از فشار روانی رسته است، از نظر اخلاقی و بهداشت روانی بسیار آسیب پذیر است. علاوه بر بیمارگونگی اخلاقی که ناشی از رهایی ناگهانی از فشار است، دو تجربه اساسی دیگر نیز شخصیت زندانی آزاد شده را تهدید می کند: یکی تلخی زندگی پس از آزادی و دوم سرخوردگی پس از بازگشت به زندگی پیشین.
این سه مرحله را می شود به تمام فشارها و تغییر وضعیت هایی که در زندگی هر فرد رخ می دهد تعمیم داد. دکتر فرانکل مشاهده کرد که فقط کسانی که آرزو، آرمان یا هدفی در زندگی داشتند توانستند شرایط غیر انسانی و مشقت بار اردوگاه را تحمل کنند، هرچند این تحمل و زنده ماندن با علم رایج پزشکی سازگار نبود. از نظر علم، کسی که در چنین شرایط سخت فیزیکی و روحی قرار بگیرد محکوم به مرگ است اما در اردوگاه الزاماً چنین نبود و افرادی که در زندگی خود "معنایی" می دیدند به شدت مقاومت و تحمل کرده و احتمال زنده ماندنشان بیشتر بود.

آداب کاریابی

2004-12-29T11:56:00.000-05:00

نتایج یک نظرسنجی تازه در انگلیس نشان می دهد که 96 درصد متقاضیان کار در رزومه خود اطلاعات نادرست می نویسند. 97 درصد کسانی که دروغ گفته اند معتقدند این کار موجب شده بتوانند شاغل شوند.
بنا بر این نظرسنجی، 77 درصد کارفرماها صحت این اطلاعات را بررسی نمی کنند در حالی که 73 درصد آنان می دانند که این اطلاعات ممکن است دروغ باشند.
همچنین 84 درصد افراد دروغگویی در رزومه را درست می دانند در حالی که 88 درصد افراد معتقدند دیگران هم این کار را می کنند!

چه کسی پنیر مرا جابجا کرد؟

2004-08-25T01:27:00.000-04:00

این کتاب را آقا پوریا - یکی دیگر از همکاران باهوشم در مرکز تحقیقات - زمانی که داشتم اعتیاد به کار در آنجا را ترک می کردم، بهم پیشنهاد کرد. چند روز پیش فیلم «مهمان مامان» مهرجویی را در سینما عصرجدید دیدم، قدم زنان خیابان وصال را آمدم پایین و به تقاطع انقلاب که رسیدم، به یاد روزهای نوجوانی در کافه قنادی فرانسه کافه گلاسه ای خوردم و طبق عادت همیشگی به سمت میدان انقلاب راه افتادم تا کتاب فروشی ها را تماشا کنم که چشمم خورد به نسخه انگلیسی کتاب. آن را خریدم و همان روز خواندمش.

کتاب کم حجم «چه کسی پنیر مرا جابجا کرد» درباره "مدیریت تغییر" و چگونگی مواجه شدن با تغییر و تحول در محیط کار و زندگی و غلبه بر "مقاومت در برابر تغییر" است. در این داستان دو موش و دو آدم کوچولو درون یک مارپیچ زندگی می کنند و در جستجوی پنیری هستند تا از آن تغذیه کرده و «پنیرکام» شوند. کتاب درباره تغییراتی است که در مارپیچ رخ می دهد. مارپیچ همان مکانی است که در آن به دنبال خواسته هایمان هستیم؛ مانند سازمانی که در آن کار می کنیم، جامعه ای که در آن زندگی می کنیم یا رابطه ای که با افراد خانواده در زندگی شخصی داریم. پنیر استعاره ای است برای هر آنچه می خواهیم در زندگی داشته باشیم: شغل، ارتباطات، پول، خانه، آزادی، سلامتی، شخصیت و پرستیژ اجتماعی، احترام، معنویات یا فعالیت هایی مانند ورزش، تفریح، مسافرت و خوش گذرانی. هر یک از ما برداشت خاص خودمان را در مورد پنیر داریم و به دنبال یافتن آن هستیم؛ زیرا داشتن پنیر را نشانه شادکامی و خوشبختی می دانیم. پس وقتی پنیر را پیدا کردیم به آن می چسبیم و از دست دادن آن را فاجعه می پنداریم.

موش ها و آدم ها هر روز صبح شال و کلاه می کنند و تا شب در این مارپیچ هزارتوی پیچ در پیچ دنبال پنیر ویژه خود می گردند؛ با این تفاوت که موش ها مانند دیگر جوندگان، مغزی ساده و غریزه ای قوی دارند و با استفاده از روش ساده و ناکارآمد «آزمون و خطا» یعنی با بهره گیری از حس شامه قوی، دویدن مداوم و بدون تفکر، پنیریابی می کنند. این دو موش خود را به در و دیوار می زنند و جست و خیز کنان به هر سو سر می کشند تا پنیر پیدا کنند. ولی آدمک ها از مغزشان - که مالامال از باورهای گوناگون است - بهره می گیرند تا پنیر خوشبختی و موفقیت را بیابند. آن ها از روش متفاوتی استفاده می کنند که مبتنی است بر قدرت تفکر و آموختن از تجربیات قبلی. البته آدمک ها نیز گاهی به دلیل باورها و احساساتشان گیج و سردرگم می شوند.

بالاخره یک روز همگی ایستگاه پنیری پیدا کردند که تمام پنیرهای مورد علاقه هر فرد در آن یافت می شد. موش ها با رسیدن به هدف دست از جستجو نکشیدند و به حکم غریزه در عادتشان تغییری ایجاد نشد. آن ها مثل گذشته دور و بر ایستگاه پنیر را می کاویدند و تحرکات را زیر نظر داشتند. اما آدمک ها با رسیدن به هدف کار خود را تمام شده می انگاشتند و به تدریج تنبل شدند. آن ها هر روز دیرتر از روز قبل از خواب بیدار می شدند و سلانه سلانه راهی ایستگاه پنیر می شدند. آن ها نمی دانستند که پنیر از کجا آمده یا چه کسی آن را در ایستگاه قرار داده. تنها چیزی که می دانستند این بود که پنیر آنجا و متعلق به آنهاست و آنان شایستگی چنین پنیری را دارند. آدمک ها احساس آسایش، امنیت و خوشبختی می کردند، ایستگاه پنیر را همانند خانه خود می پنداشتند و فکر می کردند که این محموله بزرگ پنیر تا ابد باقی خواهد ماند و تمام شدنی نیست. آدمک ها کم کم به ایستگاه پنیر دلبسته شدند به طوری که خانه خود را به ایستگاه نزدیک تر و زندگی اجتماعی خویش را حول ایستگاه پنیر برقرار نمودند. آدمک ها به دوستان شان نیز حسابی پز می دادند! آدم کوچولوها به قدری مغرور شده بودند که از درک آنچه به مرور داشت اتفاق می افتاد، عاجز بودند. آن ها نفهمیده بودند که پنیر تازگی و طراوت خود را از دست می دهد و روز به روز کوچک و کوچک تر می شود.

تا این که یک روز موش ها و سپس آدم ها وارد ایستگاه پنیر شدند و پنیری نیافتند. موش ها که به طور غریزی از قبل برای مواجهه با این شرایط آمادگی داشتند، بدون این که شگفت زده شوند ایستگاه را ترک کرده و بدون معطلی رفتند. برای موش ها مسأله و راه حل هر دو ساده بود: وضعیت در ایستگاه پنیر تغییر کرده بود؛ بنابراین آن ها هم تصمیم به تغییر گرفتند. آن ها این قدر کاویدند تا به ایستگاه پنیر بزرگتر و بهتری رسیدند. ولی آدمک ها بهت زده و ناراحت شدند و باور نمی کردند که دیگر پنیری در کار نیست. آن ها بر بخت بد خود لعنت می فرستادند و از خود می پرسیدند که «چه کسی پنیر مرا جابجا کرد؟». آن ها به این امید واهی که فردا پنیر دوباره سر جای قبلی خواهد بود روزها را سپری و وقت را تلف کردند در حالی که فقط غرغر، ناله و فغان و نفرین می کردند و شرایط پیش آمده را عین بی عدالتی می دانستند. آدم کوچولوها در مقابل تغییر بی دفاع ماندند چون از قبل پیش بینی تغییر وضعیت موجود را نکرده بودند.

پس از مدتی مسیر آدمک ها از هم جدا شد. یکی نمی خواست تغییر را بپذیرد و مالکیت پنیر را همچنان حق مسلم خود می پنداشت که از وی دریغ شده بود. او در مقابل تغییر مقاومت می کرد، تغییر و تحول به وجود آمده را باور نداشت و همچنان به امید پیدا شدن پنیر هر روز به همان ایستگاه پنیر می رفت. ولی دیگری، گرچه در ابتدا از پذیرش واقعیت تمام شدن پنیر اکراه داشت، از ترک ایستگاهی که می شناخت و به آن دلبستگی پیدا کرده بود و از ورود مجدد به هزار توی پیچ در پیچ مارپیچ به هدف جستجوی پنیر تازه می ترسید، ولی در نهایت از فکر خود استفاده کرد و مانند موش ها پنیرکاوی را از سر گرفت. در حالی که آدمک اولی در این فکر بود که "چه کسی پنیر مرا جابجا کرد؟"، آدمک دوم می اندیشید که " چرا زودتر نجنبیدم و با پنیر به راه نیفتادم؟". آدمک راه افتاد در حالی که در این اندیشه بود که «دیر راه افتادن بهتر است از هرگز راه نیفتن». ترک ایستگاه در ابتدا سخت بود و نگرانی های زیادی به همراه داشت ولی او به مرور زمان بر ترس خود غلبه کرد، با تغییر کنار آمد و حتی وقتی در ادامه مسیر با تجزیه و تحلیل رویدادهای گذشته به درستی تصمیم خود واقف شد و مثلاً فهمید که کسی پنیر را جابجا نکرده، بلکه تدریجاً تمام شده، از این کار (تغییر و تحول) احساس رضایت و خوشحالی کرد. البته دانست که ترس گاهی مفید هم هست. وقتی انسان بترسد که در صورتی که دست روی دست بگذارد اوضاع از اینکه هست بدتر می شود ترس او را تحریک می کند تا کاری کند. ولی ترس عمدتاً موجب می شود که انسان دست به هیچ کاری نزند. او در مسیر درس های زیادی آموخت و هر بار که در راه مطلب تازه ای یاد می گرفت، یافته اش را برای استفاده احتمالی آدمک دیگر روی دیوار مارپیچ می نوشت، به این امید که آدمک دیگر نیز روزی از ایستگاه بی فایده قبلی دست بکشد و در راه پنیریابی از این تجربیات استفاده کند. آدمک کوشا در نهایت به همان ایستگاه بزرگ پنیری رسید که موش ها هم زودتر آن را کشف کرده بودند. این بار آدمک به خود مغرور نشد. آدمک می دانست که باید به تنهایی راه خودش به سوی سعادت و خوشبختی را بیابد و بر ترس از ناشناخته ها و مقاومت در برابر تغییر فائق آید. او تمامی تحولات پیرامون ایستگاه پنیر را زیر نظر داشت و به پنیرهای جدید فکر می کرد چون دریافته بود که این پنیر هم دیر یا زود تمام شدنی است. مجموعه نوشته های آدمک روی دیوارهای مارپیچ از این قرار است:

- هر چه پنیر برایتان مهم تر باشد، بیشتر می خواهید به آن بچسبید.
- اگر تغییر نکنید، منقرض می شوید.
- اگر نمی ترسیدید، چه کار می کردید؟
- پنیر را همیشه بو کنید تا بفهمید چه وقت کهنه می شود.
- حرکت در یک مسیر جدید کمک می کند تا پنیر تازه پیدا کنید.
- هنگامی که بر ترس خود غلبه کنید، احساس آزادی می کنید.
- فکر کردن به لذت ناشی از پنیر تازه حتی پیش از یافتن آن، مرا به سوی پنیر راهنمایی می کند.
- هر چه سریع تر پنیر کهنه را رها کنید، زودتر به پنیر تازه می رسید.
- جستجو در مارپیچ بهتر از باقی ماندن در ایستگاه بدون پنیر است.
- باورهای کهنه شما را به پنیر تازه نمی رساند.
- هنگامی که باور کنید که می توانید پنیر تازه پیدا کرده و از آن لذت ببرید، رفتارتان تغییر می کند.
- فهم زودهنگام تغییرات کوچک کمک می کند تا با تغییرات بزرگتر آتی تطبیق پیدا کنید.

آدمک در انتهای داستان خلاصه تجربیاتش را این گونه روی دیوار نوشت:

تغییر و تحول اجتناب ناپذیر است. پنیر شما بارها جابجا خواهد شد.
منتظر تغییر باشید. آماده جابجا شدن پنیر باشید.
تغییر و تحولات را زیرنظر داشته باشید. پنیر را همیشه بو کنید تا بفهمید چه وقت کهنه می شود.
به سرعت با تغییر و تحولات منطبق شوید. هر چه سریع تر پنیر کهنه را رها کنید، زودتر به پنیر تازه می رسید.
متحول شوید. با پنیر جابجا شوید.
از تغییر لذت ببرید! طعم مخاطره را بچشید و از مزه پنیر تازه لذت ببرید!
آماده باشید تا به سرعت تغییر کنید و از آن دوباره لذت ببرید. پنیر شما بارها جابجا خواهد شد.

با پنیر جابجا شوید و از آن لذت ببرید!

سفر به نخجوان - 5

2004-08-10T17:28:00.000-04:00

صبح پنج شنبه ساعت هشت آماده شدیم و از اتاق هتل بیرون آمدیم تا طبق قرار قبلی با «برادرها» شهر را بگردیم، ولی متوجه شدیم که آن ها صبح زود مخفیانه هتل را تخلیه کرده اند. جای تعجب نداشت ولی یک لحظه نگران شدم که نکند پول میز دیشب را به پای ما نوشته باشند که خوشبختانه این طور نبود و دوستان گرچه بدون خداحافظی رفتند، ولی با مرام بودند. ما که ازشان بدی ندیدیم. در همین حین سه تا دوست جدید پیدا کردیم. این ها بچه تهران و جوان تر بودند. دو تایشان وکیل پایه یک دادگستری (هم سن و سال خودمان) و یکی شان در پامنار کفش فروشی داشت. جالب این که یکی از آقایان وکیل، بچه محل هم از آب درآمد! به کمک آن ها اتاق را تحویل دادیم و پاسپورت ها را پس گرفتیم. این سه نفر گفتند که دیشب ساعت حدود یک، در اتاقشان باز شده و دو تا دختر نخجوانی که هی می گفتند «غریب لی، یتیم لی» که یعنی «غریبیم، یتیمیم و خلاصه جا و پول نداریم» آمده اند داخل. در آخر کار هم نفری ده شروان ازشان پول گرفته بودند. مثل این که همین طور دیمی در اتاق ها را زده اند و هر کدام که قفل نبوده آمده اند داخل. این تازه یکی از ایستگاه های شبانه شان بود. دوباره به یاد آن پوسترهای هشداردهنده هنگام خروج افتادم. تصور کردم اگر هر شب فقط دو هتل بروند و فقط یک نفر از پارتنرها آلوده باشد، چگونه افراد زیادی آلوده می شوند. باز هم 5 نفری یک ماشین کرایه کردیم و آمدیم داخل شهر بگردیم.

ایالت نخجوان به مرکزیت شهر نخجوان 5500 کیلومتر مربع وسعت و 350000 نفر جمعیت دارد. قدمت شهر در افسانه ها به قرن 16 قبل از میلاد باز می گردد. بنا بر روایات مسیحی، کشتی نوح پیش از رسیدن به کوه آرارات بر قله کوه «ایلان داغ» نخجوان توقف کرده است و کلمه «نخجوان» در اصل «نوخ چیخان» بوده که به معنی «جماعت نوح» است. یونانیان و رومی ها نخجوان را اشغال کردند و سپس پارت ها و ساسانیان بر آن مسلط شدند. در قرن هشتم میلادی «امیر حبیب» عرب، نخجوان را ویران کرد و پس از دو قرن استقلال در قرون 9 و 10 میلادی، سپاه ترکان سلجوقی به فرماندهی «الپ ارسلان» در قرن 11 آن را تسخیر کرد. پس از چند بار دست به دست شدن میان ترک ها، مغولان و پارسیان، در قرن 18 نیمه مستقل شد و در قرن 19 میلادی ضمیمه روسیه گردید. در سال 1924 میلادی به فرمان استالین از جمهوری آذربایجان جدا افتاده، در دل ارمنستان محصور گردیده و به جمهوری خودمختار تبدیل گردیده است. به این ترتیب نخجوان از میراث فرهنگی و معماری کهن و غنی برخوردار است. مرکز مهم آموزش عالی آن، دانشگاه ایالتی نخجوان است. در اینجا، اینجا و اینجا می توان تصاویر و اطلاعات بیشتری از جمهوری آذربایجان و مخصوصاً نخجوان کسب کرد.

لباس بیشتر مردم نخجوان از نظر ما «دهاتی» است؛ آزادی پوشش وجود دارد ولی بیشتر خانم ها لباسهای بلند گل گلی شبیه لباسهای مناطق روستایی ایران می پوشند. جوان ها امروزی ترند و چه پسر و چه دختر سعی می کنند لباس مد روز بپوشند. آزادی اجتماعی در حد وفور وجود دارد: مردم تقریباً مختارند هر چه می خواهند بخورند و بنوشند، هر چه خواستند بپوشند و هر جا که خواستند بروند. البته مواد مخدر ممنوع است و تمایلی هم بین مردم نیست. تعداد معتادان، اگر انگشت شمار نباشد، لااقل اندک است. مشروب فراوان و ارزان است. مثلاً بهای یک قوطی آبجو «میلر» 3800 منات یا آبجو «اورست» 3000 منات است. یک بطر ودکای کتابی نیز 4500 منات قیمت دارد. سیگار زیاد می کشند و سیری ناپذیر به چشم می رسند. غذای بیرون گران، کثیف و بی کیفیت است. خوشبختانه ما تن ماهی برده بودیم. یک کباب افتضاح که رویش مورچه و مگس می لولند چند هزار تومان آب می خورد. بار فراوان است و دیسکو هم چند تایی. یک کلوپ رقص هم شهرداری ساخته برای نامزدها، عشاق جوان و تازه ازدواج کرده ها که می توانند عصرها بروند آنجا و با هم برقصند. بقیه هم می توانند تماشا کنند یا بدون ایجاد مزاحمت برای آنان به میانشان بروند. ضمناً از بالکن و سقف خانه ها و آپارتمان ها آنتن های بشقابی روییده است.

ولی در این کشور «دموکراتیک» آزادی سیاسی چندان زیاد نیست. همه چیز زیر سایه «حیدر علی اف» رئیس جمهور فقید قبلی و خانواده اش است. از نشانه های دموکراسی همین بس که پس از مرگ حیدر علی اف، پسر گمنامش جناب «الهام علی اف» در انتخاباتی کاملاً «منصفانه» به مقام ریاست جمهوری رسید. خانواده «علی اف» اصالتاً نخجوانی اند. شاید به همین دلیل بیشتر مکان ها و ساختمان های مهم به نام حیدر علی اف نام گذاری شده اند: موزه حیدر علی اف، کتابخانه حیدر علی اف، مرکز تفریحی حیدر علی اف، پارک حیدر علی اف و مانند آن. شهر حالت پلیسی دارد که یک دلیل آن، وضعیت جنگی آذربایجان و ارمنستان بر سر منطقه مورد اختلاف «ناگورنو قره باغ» می باشد که در حال حاضر در اشغال ارمنستان است. کامیون های نظامی در حال انتقال سرباز یا دسته های پلیس در گوشه و کنار شهر که در حال مگس پرانی، گشت زنی یا در جستجوی شکار برای گیر دادن به این و آن به هدف رشوه گیری و کسب درآمد هستند، زیاد به چشم می خورند.

از دومین گروه از دوستانمان خداحافظی کردیم و به بازدید موزه حیدر علی اف رفتیم. ساختمان موزه مجلل، شیک و بزرگ بود. اما داخل موزه تنها چیزی که دیدیم نشانه های کیش شخصیت بود: عکس های حیدر علی اف از کودکی تا کهنسالی و به هنگام صدارت یا ملاقات با مقامات کشورهای مختلف، دست نوشته ها، فرمان ها و توشیح های ایشان. آنجا خودم را کانادایی معرفی کردم و با یکی از راهنماهای موزه که شکسته بسته انگلیسی بلد بود چند کلمه ای صحبت کردم و تشویقش کردم که چقدر انگلیسی اش خوب است! انصافاً هم در کشوری که دانش زبان انگلیسی در حد صفر است، همین چندکلمه هم که او می دانست زیاد بود. چند ساختمان چشمگیر دیگر در این منطقه بود مانند ساختمان هیأت دولت یا مجلس محلی نخجوان.

بازار 57 هم چیزی شبیه بازارهای محلی ایران است. مقداری شکلات، نوشیدنی و ظروف از تنها سوپرمارکت تمیز و مدرن شهر (آلیس مارکت) که در مسیرمان بود خریدیم، که صندوقدار با اعتماد به نفس کامل و در روز روشن 6 شروان سرم کلاه گذاشت! در انتهای سفر یک روزه به نخجوان، از مقبره مؤمنه خاتون و سایت های تاریخی اطراف آن بازدید کردیم. قدمت این آثار به قرن 12 میلادی برمی گشت و نشاندهنده گذشته غنی ایران باستان بود. راهنمای موزه که خانمی تحصیلکرده و خوش اخلاق بود، با حوصله و دقت فراوان به ما اطلاعات داد. جالب این بود که او به ترکی توضیح می داد و من به فارسی سؤال می کردم، ولی با کمک گرفتن از زبان اشاره و برخی اسامی و کلمات مشترک تا حد زیادی منظور یکدیگر را متوجه می شدیم. با اهدای یک بسته شکلات به راهنمای موزه از وی تشکر کردیم. اول نپذیرفت و گفت که من گدا نیستم. ولی ما گفتیم این فقط یک هدیه و نشانه «محبت» است و نه چیز دیگر. به کمک یک هموطن ترک زبان دیگر و با 4 شروان ماشین دربست گرفتیم و مستقیم به سمت مرز برگشتیم. در مسیر یک معتاد ایرانی را دیدیم که خیلی حالش بد بود چون مواد گیرش نیامده بود و داشت به جلفا برمی گشت تا دوباره «سوخت گیری» کند.

در پست بازرسی داستان رشوه تکرار شد با این تفاوت که من پولی ندادم و دوستم هم فقط یک خمینی داد، آنهم چون بار وسایلش حجیم به نظر می رسید. دوان دوان و با اشتیاق فراوان عرض رود ارس را طی کردیم تا با خوشحالی وارد وطنمان شویم؛ گرچه تمام فیلم دوربین کیوان را تماشا کردند تا مبادا خلافی را مستند کرده باشیم. من که خیلی راحت گفتم دوربین ندارم و دوربین عکاسی ام را به سادگی رد کردم. در جلفا مابقی شروان ها را به فروشنده اش پس دادیم، ماشین را از پارکینگ مهمانسرا بیرون آوردیم و پنج شنبه شب مسیر برگشت را در پیش گرفتیم. شب را در تبریز و داخل پارک زیبای «ائل گلی» که بسیار هم شلوغ بود چادر زدیم و تخت خوابیدیم. جمعه صبح هم با تمام قوا به سوی تهران به راه افتادیم، ساعت 3 بعد از ظهر رسیدیم و سفر پر ماجرای دیگری برایم به پایان رسید.

سفر به نخجوان - 4

2004-08-10T17:15:00.000-04:00

حالا دیگر وارد ایالت نخجوان شده بودیم. به همراه یک گروه دیگر که ترکی بلد بودند به مقصد شهر نخجوان ماشین گرفتیم و 5 نفری داخل لادا نشستیم. اول نفری 1000 تومان طی کردیم ولی آخرش راننده دبه کرد و از من و کیوان به هر ترتیبی بود 1500 تومان گرفت. حتماً باید همه چیز را پیشاپیش طی کرد وگرنه در انتها دبه می کنند، هرچند بیشترشان آدم های کنه و جرزنی هستند و به دلیل فقر و تنگدستی تا جایی که بتوانند زیر حرفشان می زنند تا به بهانه های واهی از آدم پول بگیرند. نیم ساعت تا شهر بیشتر راه نبود و راننده در سرازیری ها برای صرفه جویی در مصرف بنزین، ماشین را خاموش می کرد و آن قدر در این حالت رانندگی می کرد تا ماشین می خواست بایستد، سپس دوباره آن را روشن می کرد. بنزین در آن زمان لیتری 1500 منات (265 تومان) بود که نسبت به سطح رفاه مردم خیلی گران محسوب می شد. بیشتر ماشین هایی که در این سفر دیدم اتوموبیل های لادا یا ولگای قدیمی روسی بودند.نشستن دو نفر در صندلی جلو ممنوع بود پس من جلو نشستم و 4 نفر بقیه عقب! تعدادی ماشین مدل بالای اروپایی مانند بنز هم هست که قیمت ارزانی دارند. شاید یک بنز 70 میلیونی را بتوان به قیمت 7 میلیون خرید که احتمالاً همان بنزهایی هستند که از داخل کشورهای اروپایی می دزدند، به این کشورهای بی در و پیکر می برند و با پرداخت رشوه به مقامات و پلیس مدارک جدید صادر می کنند. شنیده بودم که وضعیت جاده ها خیلی خراب و پر از چاله چوله و دست انداز است، ولی وضعیت راه ها بر خلاف تصورم این قدرها هم افتضاح نبود. شاید چون سطح توقعم را خیلی پایین آورده بودم این طور به نظر می رسید. هتل های شهر، که تعدادشان زیاد نیست، بیشتر حالت مسافرخانه دارند و کیفیت شان خیلی پایین است. بهترین هتل شهر، هتل «تیجارت مرکزی» است که در حد مطلوبی بود. هتل «تبریز» هم شنیدم که هتل خوبی است. کرایه یک اتاق دو تخته به طور میانگین در این دو هتل شبی 20 دلار است. نشانی و تلفن چند تا هتل نخجوان، از جمله هتل «تهران» را می توان در اینجا دید. نزدیک هتل «تیجارت مرکزی» خانم هایی را دیدیم که برخی تاپ یا نیم تنه با دامن کوتاه پوشیده بودند. اول فکر کردیم مردم محلی اند ولی راننده به طعنه برگشت و گفت: «ببینید اینها هموطنان خودتان هستند که آمده اند اینجا!»

به کمک دوستان جدیدمان، که نقش راهنما و مترجم ما را بازی می کردند، با پرداخت 10 شروان برای یک اتاق دو تخته در هتل «فرغانه» مستقر شدیم. این هتل حدود 5 کیلومتر خارج شهر است، ولی این مزیت را دارد که موبایل ایران آن جا آنتن می دهد. کلاً به سختی و با قیمت گران جا پیدا کردیم چون بیشتر هتل ها را هموطنان ایرانی در سه روز تعطیلات آخر هفته قرق کرده بودند. خیابان های اصلی شهر بسیار عریض اند. برای نمونه عرض یکی از این خیابان ها را قدم گرفتم که برابر بود با 33 گام من یا به عبارتی دو برابر عرض خیابان ولی عصر تهران. البته از خط کشی در خیابان ها و همچنین ترافیک سنگین هم خبری نیست و بیشتر خیابان ها متروکه به نظر می رسند. تقریباً همه رانندگان آماده برای مسافرکشی هستند و می توان با یک خمینی ماشین دربستی گرفت. اتوموبیل های «ون» خطی هم هستند هم هستند که بین راه مسافر سوار و پیاده می کنند و خیلی ارزان ترند.

هتل که گرفتیم دیگر شب شده بود. به همراه دوستان جدیدمان به قسمت رستوران یا بار هتل رفتیم. شب نشینی جالبی بود چون بیشتر با آن ها آشنا شدیم. دوستانمان هر سه «برادر» بودند و گویا برای مأموریت آمده بودند. می گفتند هر سه تبریزی هستند و به خاطر مناسبات کاری با هم آشنا شده اند: یکی شان در سیمان صوفیان «آدم» داشت و سیمان را به قیمت مصوب از کارخانه می گرفت و در ارومیه و تبریز به قیمت آزاد می فروخت. دیگری بساز و بفروشی داشت و به تازگی ده واحد آپارتمان ساخته و چون بازار راکد است، گذاشته تا سر فرصت فروش روند و البته نفر سوم بنگاه معاملات مسکن داشت. همان موقع به فکرم رسید که «زنجیره تأمین» در این مورد کامل است چون یکی مواد اولیه را تأمین میکند، دیگری تولید می کند و سومی توزیع کننده است! بنا بر اعتراف خودشان پولشان از پارو بالا می رفت و این قدر درمی آوردند که نمی دانستند با پولشان چه بکنند. دلال سیمان قصه ما متأهل بود و ادعا می کرد خانمش به زور او را فرستاده تا برای تولد دخترشان که در آینده نزدیک بود اسباب بازی بخرد. می گفت من بیشتر برای مشروب این جا آمده ام و از پانزده سالگی مشروب می خوردم. گفت «خدا و پیغمبر جای خود و مشروب هم جای خود». یک بطر ویسکی اسکاچ 5 ساله و نوشابه سفارش داد و با پسته و آلبالو که از ایران آورده بودند گذاشت وسط. جناب بنگاه دار هم متأهل بود. می گفت یک زن دارم و دو تا صیغه، ولی به خانمم گفتم آخر هفته می روم سرعین. ایشان و آقای بسازبفروش به عشق «خانم ها» آمده بودند. آن ها هم گفتند که اخیراً حج تمتع رفته اند ولی خوب، «دین و ایمان جای خود، خوش گذرانی هم به جای خود». یک مرد ترک هم می خواند و هم با سینتی سایزر می نواخت. من که سر در نمی آوردم چه می خواند ولی طفلکی سردرد گرفته بود. دو بار پیشخدمت آمد سراغمان و ازمان قرص مسکن خواست که به او بدهیم ولی متأسفانه با خودمان استامینوفن نیاورده بودیم. دلم برایش سوخت چون در عین درماندگی مجبور بود به کارش ادامه دهد. شب خبری از «خانم ها» نشد و حاج آقاهای ما حسابی در خماری ماندند!

سفر به نخجوان - 3

2004-08-10T10:38:00.000-04:00

پایمان را که گذاشتیم آن طرف مرز، بی قانونی علنی شروع شد. نه من ترکی بلد بودم و نه آن ها فارسی یا انگلیسی. پس فقط حدس می زدم یا از دیگران می پرسیدم که چه می گویند. آن جا به هزار تومانی می گویند "یک خمینی" یا "مین تومان" و پانصد تومانی را "نیم خمینی" می نامند. پلیس آذری در اولین باجه گفت نفری یک خمینی با پاسپورتتان بدهید تا مهر ورود بزنم. بعد وارد اتاقکی شدم که مثلاً بازرسی وسایل بود. یک خانمی نشسته بود و مشخصات هر نفر را یادداشت می کرد و آقای پلیس هم وسایل مسافران را بازدید می کرد. البته از فرط بی کاری و بی انگیزگی به کوله من حتی دست نزد. فقط پس از ورانداز کردن پاسپورتم پرسید که دلار، تومان، شروان، خمینی دارم یا نه. من گفتم هیچی ندارم! گفت سیگار هم نداری؟ گفتم نه. گفت پس برای چه آمده ای اینجا که من گفتم دانشجو هستم. خلاصه کمی کوله ام را گشت که گیر دهد ولی آخرش به خودکار تبلیغاتی داخل جیب پیراهنم راضی شد که دوستم کیوان آمد تو و با اولین سؤال و جواب نفری یک خمینی به یارو داد و از این خوان هم گذشتیم. در باجه بعدی خانمی نشسته بود که مسئول امور بهداشت (قرنطینه و واکسیناسیون) بود. او هم از ما نفری مین تومان خواست. وقتی امتناع کردیم، با دست «قانونی» را که پشت سرش روی دیوار نصب شده بود بهمان نشان داد که ورود ما را بدون کارت بهداشتی غیرممکن می ساخت. چانه زدیم و نفری نیم خمینی دادیم و ایشان هم سه سوت پاسپورتمان را مهر کرد. یعنی با 500 تومان مایه کوبی شدیم. موقع خروج از پاسگاه به تور یک جوجه سرباز خوردیم که او هم رشوه می خواست. هرچه گفت «سرباز محبت لی»، جواب دادم «ترکی بیلمره» یعنی «ترکی نمی فهمم». او که دست بردار نبود آخرش با کمال پررویی سه انگشت دستش را بالا گرفت و به هم مالید که یعنی پول می خواهم. منم خودم را به خنگی زدم تا بالاخره کوتاه آمد و پاسپورتم را پس داد. در جمع برای خروج از خاک ایران 3000 تومان «رسمی» و برای ورود به خاک آذربایجان 2500 تومان «غیر رسمی» دادم. اگر سیگار داشتم می توانستم ارزان تر تمامش کنم. ولی چه فایده که درسی را که از سفرهای خارجی قبلی یاد گرفته بودم، در این سفر هم به کار نبردم. نیست که خودم سیگاری نیستم، همیشه یادم می رود که با یک باکس سیگار در یک کشور غریبه چه معجزاتی از دستم برمی آید!

سفر به نخجوان - 2

2004-08-10T05:17:00.000-04:00

حوالی 3 بعد از ظهر به جلفا رسیدیم. اطراف جلفا دو مکان دیدنی معروف وجود دارد: آسیاب خرابه واقع در روستای اِلوان در مسیر سیه رود به سمت غرب و کلیسای سنت استپانوس که در جهت مخالف مسیر آسیاب خرابه در سمت شرق قرار دارد. هر دو مکان حدود 30 کیلومتر از شهر دورند. آسیاب خرابه را انتخاب کردیم. جاده منتهی به این مکان یکی از زیباترین جاده های ایران است: سمت راست جاده، رشته کوه البرز و سمت چپ آن رود رویایی ارس قرار دارد. از دوران کودکی نام البرز و ارس را بسیار شنیده بودم؛ این را نیز می دانستم که رود ارس سرحد شمال غربی ایران است، ولی دیدن و حس کردن این مفاهیم ذهنی برایم لذتی وصف ناپذیر بود.

آسیاب خرابه در ابتدا مأیوس کننده به نظر می رسید: ساختمان مخروبه کاهگلی کوچکی که داخل آن بقایای یک آسیاب آبی قرار داشت و حال ما را که به امید دیدن مکانی باستانی آمده بودیم، کمی تا قسمتی گرفت. اما داخل دره پایین تر که رفتیم، با دیدن مناظر بدیع طبیعت زیبای جلفا شگفت زده شدیم. در واقع این جا منطقه ای ییلاقی و خوش آب و هوا و مکانی برای تفریح و گلگشت است. به دلیل بافت آهکی خاک، آب چشمه روی زمین پخش می شود و سپس به شکل لایه ای آبشار مانند داخل دره می ریزد؛ انگار که پرده ای نازک و گسترده از آب روان در ارتفاع کم به سوی پایین دره ای کوچک روان است.

وقتی به جلفا برگشتیم عصر شده بود. تصمیم گرفتیم شب را در مهمانسرای ایرانگردی و جهانگردی سپری کنیم و پنج شنبه راهی نخجوان شویم. ولی قسمت این بود که همان شب نخجوان باشیم، چون در همان مدتی که برای دیدن آسیاب خرابه از رفته بودیم تمام اتاق های مهمانسرا پر یا رزرو شده بود. هزینه یک شب اقامت در این مهمانسرا حدود ده هزار تومان برای اتاق دو تخته است.

واحد پول جمهوری آذربایجان، منات است و هر ده هزار منات را یک شروان می نامند. ما در جلفا هر شروان را 1770 تومان خریدیم. سر مرز سه هزار تومان هزینه خروجی را در شعبه بانک ملی واریز کردیم و در صف باجه ای برای زدن مهر خروج در گذرنامه قرار گرفتیم. گرچه بار اولی نبود که از ایران خارج می شدم، تنها نبودم و در این سفر کوتاه مدت زیاد از ایران دور نمی شدم، ولی با نگاهی به اطراف کمی ترس برم داشت: سالن خروج پر بود از پوسترهای هشداردهنده درباره بیماری های ایدز و هپاتیت. من هم طبق معمول این جور مواقع کاملاً در لاک دفاعی فرو رفتم. پس از زدن مهر خروج از مرز ایران خارج شدیم. گذرگاه ایران به آذربایجان در جلفا پلی است که به پل چوبی شهرت دارد، هرچند این پل بیشتر فلزی است تا چوبی! تا آن روز تجربه عبور از مرز با پای پیاده را نداشتم. گذر از روی پل ارس تجربه دلپذیری بود که به مجموعه خاطرات زندگی ام افزود.

گویا قیافه ام با کوله پشتی و کلاه کپی در آن جمع خیلی تابلو بود چون هنگامی که می خواستم از روی پل رد شوم، آخرین مأمور ایرانی پس از کنترل گذرنامه نگاه دلسوزانه ای به من کرد و گفت: "اولین بارت است که به نخجوان می روی؟" من هم تأیید کردم. جواب داد: "شما جوان هستید...آن جا خبری نیست...خیلی مواظب باشید!"

سفر به نخجوان - 1

2004-08-02T09:37:00.000-04:00

همان دوشنبه بعد از این که مجوز دفاع گرفتم، هنوز توی دانشگاه بودم که دوست خوبم آقای مهندس کیوان، از دوستان سال پایینی زمان دانشجویی در دانشکده فنی و از اعضای فعال کانون مهندسین فارغ التحصیل دانشکده فنی دانشگاه تهران، به موبایل زنگ زد و پیشنهاد کرد تعطیلات سه روز آخر هفته با ماشین برویم مسافرت. منم که تازه از زیر فشار در آمده بودم، از خدا خواسته قبول کردم. سه شنبه جنگی ابزار اصلی سفر ایده آل به سبک خودم را آماده کردم: کوله پشتی، چادر مسافرتی و کیسه خواب. این کیسه خواب پر را چند ماه پیش خریدم ولی تا حالا ازش استفاده نکرده بودم. چادر دو نفره را هم از کانون امانت گرفتم. شب ساعت حدود نه و نیم کیوان آمد دنبالم و راه افتادیم.

اولین اتفاق هیجان آور، تمام شدن بنزین در میانه های آزادراه قزوین - زنجان بود. هی رفتیم جلو به امید اینکه به پمپ بنزین برسیم ولی خبری نبود که نبود. شاید حدود 40 کیلومتر را در حالی پیمودیم که چراغ هشداردهنده بنزین روشن بود و ماشین هم یکی دو بار ریپ زد. حدود ساعت 1 بعد از نیمه شب بدون بنزین در آن بزرگراه برهوت تاریک گیر افتاده بودیم. تنها کورسوی امیدمان خروجی ابهر بود. دیگر ریسک نکردیم و از اتوبان زدیم بیرون، فقط به این امید که توی شهر اگر پمپ بنزین باز نبود لااقل امن تر است و می توانیم کتار جاده یا داخل شهر بخوابیم تا فردا یک خاکی توی سرمان کنیم. بالاخره به هر ترتیبی بود پراید کیوان مقاومت کرد و ما به ابهر رسیدیم و با دیدن پمپ بنزین کلی ذوق کردیم! خیالمان که از بابت بنزین راحت شد به سمت زنجان ادامه مسیر دادیم و کنار میدان اصلی شهر (میدان آزادی) اطراق کردیم. اینقدر خسته بودیم که بی خیال چادر شدیم و یک ضرب رفتیم تو کیسه خواب خوابیدیم. شب تابستانی زنجان، خنک و هوایش ملس بود.

در این مکان تعداد زیادی چادر دیدم. اصلاً شهرداری زنجان برای رفاه مسافران محوطه ای برای کمپینگ درست کرده که مردم می توانند آن جا ماشین شان را داخل پارکینگ روباز پارک کنند و در محوطه چادر بزنند. در این محوطه کیوسک نگهبانی و آبریزگاه هم هست. چهارشنبه صبح از داخل شهر نان بربری داغ، شیر سه گوش، کره و مربا خریدیم و در ادامه مسیر رسیدیم به یک پارک جنگلی بسیار تمیز و فوق العاده زیبا که حالت تپه ای داشت و مسیر مارپیچی ماشین رو داشت. در مسیر بالا رفتن با ماشین، خانم های زنجانی را دیدیم که به شکل گروهی در حال پیاده روی و ورزش صبحگاهی بودند. در این پارک هم عده ای چادر زده بودند. بالای تپه که رسیدیم، یک کیسه چای احمد عطری انداختیم داخل لیوان های آب جوش که از فلاسک ریخته بودم و صبحانه ای خوردیم که حالاحالاها مزه اش زیر دندانم خواهد بود.

ظهر به شهر خوش آب و هوای تبریز رسیدیم و مدتی در شهر گشتیم. قبلاً دو بار در سال های 75 و 76 تبریز بودم؛ هر دو بار مهمان انجمن بزرگداشت شهدای دانشگاه تبریز. چون همراه دوست عزیز دوران مدرسه و دانشگاه، آقای مهندس حمید بودم که برادرش جزو شهدای دانشگاه تبریز بود. بار اول در هتل بین المللی تبریز و بار دوم در هتل گسترش اقامت داشتیم. البته آن وقت ها یکی دیگر از دوستانم به نام فریدون دانشجوی دانشگاه تبریز بود و ما سر او هم خراب می شدیم!
تبریز نسبت به سفر قبلی خیلی ترقی کرده: شهر تمیزتر، سازمان یافته تر و سرسبزتر شده، ساخت و سازهای زیادی صورت گرفته و ماشین های مدل بالای فراوانی در خیابان ها به چشم می خورد. تبریز دیگر فقط شهر زیرگذرها نیست؛ تعداد زیادی پل روگذر هم ساخته شده یا در حال ساخت است. روند توسعه و رشد شهری کاملاً محسوس است و رونق و رفاه نسبی در شهر دیده می شود.
بعد از گشت و گذار در شهر برای ناهار رفتیم به چلوکبابی «حاج علی» که از رستوران های معروف تبریز است و دل سیری از عزا درآوردیم. یک پرس چلوکباب مخصوص سلطانی با گوشت تازه گوسفند سفارش دادم همراه با سرویس شامل یک ظرف بزرگ سوپ، یک کاسه کره حیوانی، یک ظرف بزرگ دوغ، یک ظرف دلمه برگ مو و چند قاچ طالبی. متأسفانه چون تا خرخره خوردم دیگر جایی برای دلمه نماند. خرجم شد 4000 تومان که انصافاً می ارزید. داشت کم کم دیرمان می شد به همین خاطر سریع به سمت مرند و سپس جلفا راه افتادیم، در حالی که حسابی چرتمان گرفته بود و خودمان را با جویدن آدامس اهدایی رستوران سرگرم می کردیم.

شروع خوب، پایان بد

2004-07-24T02:06:00.000-04:00

سال 1379 کم کم احساس خطر کردم: مدتی از فارغ التحصیل شدنم می گذشت و چون در زمینه رشته تخصصی ام (برق) کار نمی کردم معلوماتم نم کشیده بود؛ البته اگر از اول معلوماتی هم در کار بوده باشد! تازه می ترسیدم اگر بروم کانادا بی کار بمانم و با این شاهکاری که در دوره لیسانس زدم حتی نتوانم ادامه تحصیل بدهم. به هرحال آن موقع منتظر ویزا بودم و دستم به کار دیگری نمی رفت. به همین دلیل با تشویق عمه خوبم و همین طور مشورت با یک آشنای قدیمی دانشگاهی به نام مهندس بهمن که استاد حل تمرین درس «آمار و احتمالات مهندسی» در دانشکده فنی بود، تصمیم گرفتم برای کارشناسی ارشد شانسم را در رشته مهندسی صنایع امتحان کنم.

خلاصه زد و دانشگاه تربیت مدرس قبول شدم. روز ثبت نام حسابی دودل بودم. از یک طرف هنوز بعد از ماه ها ویزا نیامده بود و نمی دانستم هم که کی می آید و از طرفی هم نمی خواستم با ثبت نام الکی و بعدش انصراف، جای یک نفر دیگر را بگیرم. حتی موقع ثبت نام که دیدم جلوی دانشکده فنی مهندسی صف تشکیل شده، پشیمان شدم و می خواستم برگردم و قید ادامه تحصیل در ایران را بزنم.

ولی نشد. یعنی شاید خدا نخواست. «ندای درونی» باعث شد ثبت نام کنم و به این ترتیب ساعت 9:30 صبح روز شنبه 31 شهریورماه 1380 دوباره پشت صندلی دانشگاه نشستم. سال 70 دوره کارشناسی را در دانشکده فنی دانشگاه تهران شروع کردم و حالا بعد از ده سال دوباره از نو دانشجو می شدم. نام درس آن روز «مدیریت استراتژیک» بود و استاد همان کسی بود که مرا به خود جذب کرد؛ همان کسی که بعدها 17 واحد درسی (شامل سمینار و پایان نامه) را با او گذراندم. آقای دکتر امیر علاوه بر مدیر گروه، استاد راهنمای من هم شد و البته همان کسی هم هست که با سخت گیری هایش باعث شد منی که تقریباً تمام واحدها را یکساله و با نمرات خیلی خوب گذرانده بودم، پایان نامه ام بیش از یکسال و نیم طول بکشد و خطر کسر نمره و اخراج تهدیدم کند. البته از یک نظر بد هم نشد چون یکسال از این مدت را در مرکز تحقیقات مخابرات ایران کار می کردم و آنجا کلی تجربه کسب کردم.

بالاخره روز دوشنبه 29 تیر به طور معجزه آسائی توانستم در آخرین جلسه گروه قبل از تعطیلات دانشگاهی، پایان نامه را تحویل دهم و برای دوشنبه 30 شهریور ساعت 3 بعد از ظهر وقت دفاع بگیرم.

اعتراف می کنم که 7 ماه گذشته (از دی 82 تا تیر 83) برایم دوران بسیار سختی بود و این اواخر دیگر کابوس می دیدم. به هر حال هرچه بود گذشت ولی حرف های همکار خوبم خانم مهندس آتوسا هنوز در ذهنم هست که روزی به من گفت: «شما شروع کننده خوبی هستید ولی تمام کننده خوبی، نه».

خدایا مرا آن ده که مرا آن به

2004-07-12T07:40:00.000-04:00

دوست عزیزم، آقا کیوان را بیش از 25 سال است که می شناسم. ما با هم در کوچه هوشنگ خیابان شادمان همسایه رو به رو بودیم؛ در همان محله ای که سال 1355 ساکن آن شدیم و دست روزگار تاکنون ما را همانجا نگه داشته است. ما خاطرات تلخ و شیرین زیادی با هم داریم و چند بار هم سرنوشت همدیگر را عوض کردیم.

داستان ادامه تحصیل کیوان در آمریکا ترکیبی است از اطلاعات خوب، تفکر مثبت، بهره گیری مناسب از امکانات موجود، پشتکار، اعتماد به نفس و البته شانس.

تابستان سال 1379خواهر کیوان که در آمریکا زندگی می کند، برایش از دانشگاه Northwestern Polytechnic University پذیرش گرفت. نکته جالب این بود که این دانشگاه (واقع در سن فرانسیسکو) متقاضیان را ملزم به ارائه تافل و یا GRE / GMAT نمی کرد و فقط با واریز شهریه ترم اول (حدود 4000$) فرم I20 هم صادر می کرد. کیوان قبل از رفتن به قبرس برای گرفتن ویزا اعتماد به نفس زیادی پیدا کرده بود به طوری که برایش تقریباً مسلّم شده بود که بی برو برگرد ویزا می گیرد. یک روز مانده به سفر، وقتی با آب و تاب برایش تعریف کردم که "ممکن است" درخواست ویزایش رد و مجبور شود دوباره اقدام کند، کمی ناراحت شد و گفت "اگر روز اول می دانستم ویزا گرفتن اینقدر سخت است، شاید اصلاً اقدام نمی کردم!"

او به قبرس رفت، درخواست ویزا داد و درخواست ویزایش فوری رد شد. تا اینجای کار یک داستان کاملاً تکراری است؛ داستان مشتاقان ادامه تحصیل در آمریکا که به سختی یا به آسانی از دانشگاه پذیرش می گیرند ولی در گذشتن از هفت خوان ویزا ناکام می مانند. البته حکایت آقا کیوان طور دیگری رقم خورد.

برخلاف خیلی های دیگر - که با شنیدن جواب رد، امید و اعتماد به نفس خود را از دست می دهند و تا مدنها در شوک به سر می برند - کیوان از همان قبرس ویزای سوریه گرفت، به جای اینکه مستقیم به ایران برگردد به سفارت آمریکا در دمشق رفت و دوباره درخواست ویزا داد. زبان دوستم چندان قوی نبود ولی در عوض کنسول فارسی بلد بود. کنسول پرسید: "اگر بهت ویزا ندهم چه کار می کنی؟" کیوان جواب داد که همیشه در این جور مواقع به قسمت اعتقاد دارد و می گوید: «خدایا مرا آن ده که مرا آن به». کنسول از این حرف خیلی خوشش آمد و در حالی که مهر موافقت قبولی برای صدور ویزا را روی مدارکش می زد گفت: "آفرین پسر! البته به قول سعدی، خدا گر ببندد ز حکمت دری، برحمت گشاید در دیگری"

این طور شد که آقا کیوان اوایل دی ماه همان سال برای ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد رشته «علوم کامپیوتر» به دانشگاه NPU رفت و خردادماه امسال هم پس از اتمام تحصیل به ایران بازگشت. او هنوز هم همسایه رو به روی ماست و از 27 مردادماه، زندگی مشترک خود را با همسرش در همین خانه پی خواهد گرفت.

نابرده رنج، گنج میسر می شود

2004-07-05T02:17:00.000-04:00

از کسانی که یکشبه با پرداخت پول و خرید مدرک قلابی به مدرک دکترا می رسند زیاد شنیده بودم. همچنین می دانستم که در اینترنت سایت هایی وجود دارند که تخصص شان فروش مدرک است. ولی راستش باورش کمی برایم سخت بود که بشود به این راحتی و علنی مدارک آکادمیک را، آن هم در سطح گسترده، جعل کرد.

اما امروز فهمیدم که عالِم شدن به سادگی آب خوردن است؛ تنها کافی است کمی پول داشته باشید تا به یک مدرک دانشگاهی «معتبر» در آمریکا، انگلیس، کانادا، استرالیا یا نیوزیلند دست یابید. به یک نمونه توجه فرمایید:

آمریکا ....... مدرک: 365$ ...... با ریز نمرات: 575$
انگلیس ..... مدرک: 165& ..... با ریز نمرات: 235&
کانادا ........ مدرک: 495$ ...... با ریز نمرات: 895$
استرالیا ..... مدرک: 555$ ..... با ریز نمرات: 870$
نیوزیلند ..... مدرک: 620$ ..... با ریز نمرات: 990$

(منظور از $ در اینجا واحد پولی مربوط به همان کشور است)

ظاهراً تمام مدارک قلابی که از طریق اینترنت خریداری و با پست ارسال می شوند مشابه اصل هستند. تنها چیزی که در این میان واقعی و معتبر است، آقای «پیتر لئون کوئین» انگلیسی است که در روز روشن و با اعتماد به نفس کامل به شغل شریف «همگانی کردن علم» می پردازد.

ثبت نام تافل

2004-06-27T02:02:00.000-04:00

زمستان سال 76 برای نخستین بار تصمیم گرفتم که تافل بدهم. آن روزها با دوست دیرینه ام امیر قصد داشتیم برویم سوریه. از دائی عزیزم که در برلین زندگی می کند کمک گرفتم و از نشانی اش برای مکاتبه با مؤسسه ETS استفاده کردم تا بولتن را دریافت کنم و نیز نتیجه آزمون هم به آن نشانی ارسال شود چون نشانی های به مقصد ایران به رسمیت شناخته نمی شد. برای پرداخت وجه ثبت نام و رزرو جا هم باید به یکی از اقوام رو می انداختم. در این مورد می خواستم از خاله جان کالیفرنیایی یا عمو جان نیویورکی کمک بگیرم. تازه امیر هم فعالیت می کرد و امور مربوط به مکاتبات و چگونگی مسافرت و اینکه کدام کشور امتحان بدهیم و مانند آن را انجام می داد. در همین حین هم رفتم دوره آمادگی تافل که وزارت فرهنگ و آموزش عالی برای دانشجویان دکترای اعزام برگزار می کرد و به عنوان داوطلب آزاد ثبت نام کردم. این دوره تقریباً سه ماهه بود و تا آخر سال طول کشید. مکان برگزاری هم طبقه ششم دانشکده نوساز نساجی دانشگاه پلی تکنیک بود و دو تا استاد بسیار ماهر و با سواد دانشگاهی هم مدرس دوره بودند.

من آن موقع ها وقتی عصرها ساعت چهار و نیم از محل کارم در شرکت طراحی مهندسی مهر ماشین (که اولین تجربه کاری ام بود) واقع در خیابان قائم مقام فراهانی پایین تر از بیمارستان تهران کلینیک بیرون می آمدم، به شوق تافل و ادامه تحصیل در آمریکا تا زیر پل حافظ را به سرعت می آمدم تا کلاس را از دست ندهم. بعد از عید هم به بهانه اینکه می خواهم بروم آمریکا، از کارم استعفا کردم و بیشتر روی مطالعه تافل تمرکز کردم.

اوایل اردیبهشت 77 اتفاقاتی افتاد که فهمیدم در حال حاضر شرایط ادامه تحصیل در آمریکا را ندارم و قید تافل را زدم. چند فرصت خوب شغلی را در این دوران از دست دادم که به خواست خدا در آینده درباره شان خواهم نوشت. بعد از یکماه که در شوک بودم، زبان آلمانی را شروع کردم که این داستان هم بماند برای بعد!

دفعه دوم سال 1381 بود؛ در این زمان تازه رفته بودم کانادا و در تورنتو مستقر شده بودم. یک روز رفتم دانشگاه تورنتو و از اداره پذیرش دانشگاه یک بولتن تافل برداشتم و بعد از چند روز دست دست کردن، فرم ها را پر کردم، یک چک در وجه ETS کشیدم و پست کردم. بعدشم که برگشتم ایران و مهندس امجد نازنین، که خیلی بهش مدیونم، نامه تأئیدیه ثبت نامم را از کانادا برایم آورد. این بار هم یکسالی که مهلت داشتم در آزمون شرکت کنم گذشت، ثبت نامم باطل و پولم سوخت شد. اینقدر درگیر کار شده بودم و مشغولیت های ذهنی داشتم که فرصت پیدا نمی کردم بروم دوبی، ترکیه یا هر جای دیگری امتحان بدهم. حالا بگذریم که اولش قرار بود در این مهلت یکساله برگردم و در همان تورنتو تافل بدهم؛ جایی که مرکز آزمون با خانه ام به اندازه چند ایستگاه مترو بیشتر فاصله نداشت. حتی به این صرافت هم نیفتادم که قبل از پایان سال انصراف بدهم و بیشتر پولم را پس بگیرم. آخر آن روزها داشتیم در پروژه امور مشتریان و تکریم ارباب رجوع فیل هوا می کردیم و ذهنم درگیر کارهای "کوچکی" مانند "تافل" نبود...

خرداد امسال دست روزگار دوباره مرا به دانشگاه پلی تکنیک کشاند. در سمینار کاربردهای IT در صنعت خودرو ارائه مقاله داشتم و محل برگزاری هم ساختمان نوساز ابوریحان بود. وقتی بعد از شش سال و اندی دوباره وارد شدم و ساختمان دانشکده نساجی را دیدم انگار غمی روی دلم نشست. ساختمان، همان ساختمان قبلی بود ولی کهنه و قدیمی شده بود؛ مثل خود من که شش سال پیر شده بودم. داخل دانشکده رفتم و در حالی که قدم می زدم یاد همان روزها در من زنده شد. انگار دوباره شور و اشتیاق تافل در من بالا گرفته بود. اعتقاد دارم که خدا گاهی اموری را به انسان یادآوری می کند تا از هدفی که داشته منحرف نشود.آن روز به این فکر افتادم که این ها همه علامت هایی از طرف خداست که کارهای معوقه ام را انجام دهم.

هفته پیش خبردار شدم که سازمان سنجش می خواهد بعد از سال ها تافل را در ایران برگزار کند. به خودم گفتم دیگر صبر نمی کنم تا چند ماه بعد که دوباره برگشتم کانادا تافل بدهم؛ منتظر نمی مانم تا از پایان نامه دفاع کنم و بعد تصمیم بگیرم؛ دیگر وقت کشی کافی است. دیروز هم ساعت شش و نیم صبح رفتم محل ثبت نام و نفر سی و سوم شدم. بعد ساعت هشت و نیم اسمم را نوشتم، رفتم بانک و 114000 تومان هزینه ثبت نام را پرداختم و از سازمان سنجش بولتن و فرم ثبت نام برای 31 مرداد را گرفتم.

هر بار راحت تر از بار قبل اقدام کردم ولی به دلایلی امتحان دادن مقدور نشد. اما این بار دیگر مصمم هستم که تحت هر شرایطی کار را تمام کنم.

دعوت نامه برای گرفتن Gmail

2004-06-25T02:05:00.000-04:00

از Google چند تا دعوت نامه دارم برای گرفتن Gmail و قصد دارم این دعوت نامه ها را به عنوان قدردانی تقدیم کنم به چند نفر از عزیزانی که لطف می کننند و این وبلاگ را می خوانند.

پس اگر Gmail می خواهید، لطفاً پایین همین مطلب برایم پیام بگذارید تا برایتان دعوت نامه بفرستم.

داستان های باور نکردنی

2004-06-23T09:51:00.000-04:00

چند سال پیش یکی از دوستان خوبم آقای مهندس رضا، که از معدود همدوره ای های باقی مانده من از دوران دانشجویی دهه 70 است، بعد از پشت سر گذاشتن هفت خوان رستم توانست به عنوان مهندس برق در مرکز تحقیقات ایران خودرو - یکی از جاهایی که لابد آرزوی شغلی هر مهندسی است - مشغول به کار شود. او داستان هایی از این محیط ظاهراً علمی- فنی تعریف می کرد که باورش برایم سخت بود.

مثلاً یک روز دیده بود که بر خلاف روزهای دیگر، مهندسان روزنامه نمی خوانند، با یکدیگر گرم نگرفته اند و در راهروها و محوطه مشغول وقت کشی نیستند بلکه همگی آرام و جدی به مونیتور کامپیوتر خیره شده اند. اول فکر کرده بود که مدیر بخش کارکنان را توبیخ کرده یا مهندس ها سرگرم پروژه طراحی یا بهبود "خودرو ملی" هستند یا خدای نکرده برای اینکه ایران خودرو از صنایع خودروسازی رقیب در دنیا عقب نماند، دارند در بخش «تحقیق و توسعه» روی نسل جدید خودروهای هوشمند کار می کنند.

هیچ کدام از حدس ها درست نبود. متخصصان و مهندسان برجسته، عموماً فارغ التحصیل بهترین دانشگاه های ایران، داشتند مسابقات فوتبال جام جهانی را تماشا می کردند. تبدیل کاربری کامپیوتر به تلویزیون، البته در این شرکت سرآمد جهانی بلامانع است چون مانند دیگر تلف کننده های وقت، کارکنان را دست کم برای مدتی کوتاه از فکر کردن درباره اتفاقاتی که در پیرامونشان می گذرد معاف می کند تا فراموش کنند یک قدم دیگر به فسیل شدن نزدیک شده اند.

روزی دوستم از شدت بی کاری یه تنگ آمده، به سراغ مدیر بخش رفته و از او می خواهد کاری به وی محول کند. آقای مدیر در نهایت ادب به ایشان می گوید که مسؤولیتی برای ارجاع کار به ایشان ندارد و خود ایشان باید فکر کنند و برای خودشان کار تراشی نمایند. دوستم بعد از مدتی ناامیدانه به آقای رئیس مراجعه می کند و با طعنه می گوید: "شما که کاری برای من ندارید چرا مهندس برق (کنترل) استخدام کردید؟" جناب مدیر خیلی راحت برمی گردند و می گویند: "راستش ما رفته بودیم انگلیس برای بازدید از یک شرکتی. آنجا دیدیم که در بخش مشابه ما یک مهندس برق هست، ما هم وقتی برگشتیم ایران درخواست دادیم تا کسی مثل شما را استخدام کنند".

داستان به همین سادگی بود. دوست من هم دیگر تاب نیاورد و از آنجا زد بیرون. مهندس رضا حرف قشنگی می زد که همیشه در خاطرم هست: "من در آن محیط ناراضی بودم و درجا می زدم پس بهتر دیدم که از آنجا بیرون بیایم و جا را برای فردی خالی کنم که آرزویش چنین محیط کاری است. من هم به جایی می روم که راضی باشم. اگر می ماندم هم خودم ناراضی بودم هم برای سازمان نیروی مشکل ساز بودم. حالا کسی به جایم می آید که راضی باشد و سازمان نیز با او مشکلی نداشته باشد". ایشان در حال حاضر دوبی است و دارد MBA می خواند.

این طور به نظر می رسد که در این شرکت نیز مانند بیشتر سازمان های ایرانی معامله ای در وضعیت بازنده - بازنده در جریان است: سازمان حقوق مناسب نمی پردازد، چون در ازای هزینه ها میزان بهره وری نیروی انسانی اش بسیار پایین است یا توانایی تعریف کار مناسب برای آنان را ندارد. در مقابل، منابع انسانی نیز برای سازمان دل نمی سوزانند و کار نمی کنند، چون حقوق مناسب دریافت نمی کنند و کار مناسب تخصصی که دارند برایشان تعریف نشده است. با این وضعیت شرکت قادر به "ایجاد" یا حتی "جذب" تکنولوژی نیست و توانایی نوآوری و همگامی با تحولات را از دست می دهد. نتیجه را هر روز در خیابان های شهرمان می بینیم: چهارچرخه های ناکارآمد و خارج از رده ای به نام اتوموبیل در حرکتند که به دلیل وجود انحصار به چند برابر بهای جهانی به مصرف کننده ایرانی فروخته می شوند. البته «حفظ انحصار به هر شکل ممکن و تا جایی که امکان پذیر باشد» آرمان و رمز بقای این گونه شرکت ها است، زیرا در یک فضای رقابتی تمام این داستان ها دروغ خواهند بود.

مردی از جورجياتک

2004-06-17T05:00:00.000-04:00

آقای دکتر مهدی، که کمالاتش مرا به خود جلب کرد، ليسانس مهندسی برق را از دانشگاه مريلند و دکترا را از دانشگاه جورجياتک با تخصص مخابرات گرفته است. ايشان به ويژه ارادت و تعصب خاصی نسبت به جورجیاتک دارند که کمی برای من عجیب به نظر می رسید به طوری که بعداً از اشارات گاه و بیگاهش به این دانشگاه و وصف کاردرستی آن خسته شدم. یکبار یادم میاد که آقای دکتر گفتند که تنها دانشگاهی که با جورجیاتک قابل مقایسه می دانم MIT است؛ آنهم در رتبه دوم و بعد از جورجیاتک. ایشان سابقه کاری درخشان خود را در AT&T و Lucent خود آگاه یا ناخود آگاه به رخ اطرافیان می کشید به طوری که جملاتی مانند "من فارغ التحصیل جورجیاتک هستم" یا "من در AT&T و Lucent کار کردم" به نقل محفل ما تبدیل شد و با این کلمات و جمله ها شوخی درست کرده بودیم!

اوایل کار آقای دکتر - که بسیار خوش قلب و مهربان هم بودند - تصورشان تا حدودی این بود که در ایران کمتر کسی در حد و اندازه ایشان است و اگر تا به حال کار علمی تحقیقاتی مهمی صورت نگرفته یا اگر وضعیت مخابرات ایران اینقدر نامناسب است، دلیلش نبودن امثال ایشان در کشور بوده و ایشان قادرند برای مثال در نیم ساعت نیازمندی های بخش مخابرات ایران را استخراج نمایند، در دو روز طرح بهبود ارائه دهند و شش ماهه وضعیت مخابرات را در هر سه بخش تلفن ثابت، تلفن همراه و دیتا سرو سامان دهند.

البته قرار بود که تیم پروژه ما در مرکز تحقیقات مقدمات همین کار را انجام بده؛ یعنی خروجی اصلی ما در انتهای پروژه ارائه طرح جامعی برای پیاده سازی محیط مشتری مدار در مخابرات بود. جلسات هفتگی به یاد ماندنی آن روزها را هرگز فراموش نمی کنم: جلساتی که معمولاً دوشنبه ها برگزار می شد و آقای دکتر مهدی در نقش «دانای کل» شروع می کرد به صحبت کردن درباره تاریخچه مخابرات، مفاهیم Customer Care، وضعیت مخابرات آمریکا (که از آنجا خیلی شاکی بود)، تکرار ملال آور این نکته که «ما می توانیم و توانایی این را داریم که پایه تکریم ارباب رجوع و CRM را در ایران بریزیم» یا گله و شکایت های همیشگی از خلف وعده ها، کارشکنی ها و عدم همکاری مدیران بالادست در پیشبرد پروژه.

متأسفانه آقای دکتر مهدی - با تمام حسن نیت و قصد خیری که برای خدمت به کشور داشت - از درک شرایط محیطی حال حاضر کشور عاجز بود. ایشان بعد از 18 سال دوری از مملکت و گذراندن بخش عمده جوانی خود در سیستم آمریکایی و محیط کار و تحصیل آمریکا، شخصیت شکل گرفته ای مخصوص به خودش داشت که به هیچ وجه قابل انطباق با سیستم ایرانی، بخصوص در بخش راکد دولتی، نبود و همین موضوع بزرگترین ضربه را به او و پروژه وارد کرد. من زیاد دلم برای پروژه، که بعد از یکسال ناتمام ماند نمی سوزه چون شخصاً چیزهای زیادی یاد گرفتم که تا آخر عمر به دردم می خوره. تازه تو یک محیط دولتی معمولاً قرار هم نیست که پروژه ای به نتیجه روشن برسه. ناراحتی من بیشتر برای آقای دکتر ساده دلی است که بعد از یکسال جنگ اعصاب، حرص و جوش خوردن، شب تا صبح بیدار ماندن و با این و آن سر و کله زدن، آخرش ناامید و سرخورده شد و با نهایت ناراحتی از مرکز تحقیقات رفت. بارهای اولی که دکتر مهدی را دیدم شاداب، جوان، سرزنده و خندان بود و اصلاً به قیافه اش نمی آمد که چهل سالشه. حدود یکسال بعد، یعنی همین چند روز پیش، همان آقای دکتر جوان و پر انرژی سابق در یکی از آخرین روزهای حضور در مرکز تحقیقات ناگهان توی راهرو کمرش گرفت و به زمین افتاد؛ بنده خدا را به خاطر طلبش - که احتمالاً هرگز طبق انتظارات ایشان پرداخت نخواهد شد - اینقدر این طرف و آن طرف کشاندند که بالاخره از پا افتاد! خودش می گفت که بدترین دوران عمرش را در این مدت تجربه کرده که زیاد هم دور از واقعیت نیست چون آقای دکتر حسابی شکسته و بی روحیه شده و انواع و اقسام ناراحتی های جسمی و روحی به سراغش آمده.

شاید هم این عاقبت تلخ، سزای زحمات خیرخواهانه فردی است که هنگام پذیرفتن مسؤولیت پروژه گفته بود: "آمده ام که به کشورم خدمت کنم".

برخورد نزدیک از نوع سوم

2004-06-07T12:14:00.000-04:00

سه شنبه 23 اردیبهشت 82 ساعت 10 صبح موعد مصاحبه بعدی با آقای مدیر پروژه بود. غیر از من سه تا خانم دیگه هم بودن که بعداً با دو تاشون همکار شدم. همگی رفتیم تو یک اتاقی که روی میز کنفرانسش پر از جزوه و گزارش های حجیم بود. انگار اومده بودیم اتاق رئیس مرکز.

چند دقیقه نگذشته بود که یک آقای جوون، خوش اخلاق و خوش تیپ وارد اتاق شد. تیپش کاملاً اسپرت بود با پیراهن آستین کوتاه سفید و شلوار شیک مارکدار. چون صورتش سه تیغه و قیافش مرتب و تر و تمیز بود یک سر سوزنم احتمال نمی دادم که این آقا تو یه محیط دولتی با اون جوّ بسته مدیر پروژه باشه. حدس زدم اونم برای مصاحبه با آقای دکتر اومده و خلاصه از خودمونه.
واسه همین وقتی ایشون اومد جلو و خیلی مودبانه و خاکی باهام دست داد و خودشو با نام فامیل - و البته بدون ذکر کلمه دکتر - معرفی کرد، حس کردم که با آدم متفاوتی طرف شدم؛ آدمی که در تضاد کامل با محیط اطرافمون بود.

آقای دکتر نشست و ادامه داد: "برای این پروژه، که یکسال و نیمه تعریف شده، دو نفر نیرو لازم داریم. کار شما بیشتر مطالعاتی است و خواندنی زیاد دارید. کارکنان هر سه ماه یکبار ارزشیابی می شوند و الان از بین شما و دیگران با انجام مصاحبه دو نفر انتخاب می شوند. من با انجام مصاحبه گروهی مشکلی ندارم ولی شاید شما ترجیح بدین که تک تک مصاحبه بشین."

منم به مصداق "Ladies First" نفر آخر شدم. ساعت 1 نوبت من شد. هیجان زده شده بودم و اصلاً ملاحظه محیط رو نکردم. شروع کردم به حرف زدن و از خودم گفتم. احساس کردم که می تونم بهش اعتماد کنم. نمی دونم چرا این قدر تحت تأثیر رفتارش قرار گرفته بودم چون هر چی که به فکرم رسید با نهایت صداقت گفتم. از جمله مسائل شخصی و احساسی. حتی گفتم که دلایل اصلی رفتنم از ایران و برگشتنم چی بوده و برای شهریور بلیت برگشت به کانادا دارم. آقای دکتر هم اصلاً صحبت های منو قطع نکرد و با دقت تمام گوش داد. فقط یک جا یادمه که گفتم: "خوب آقای دکتر، حالا که ازم سوال نکردید اینم بگم که...!"
اینجا بود که آقای دکتر حرفمو قطع کرد و گفت "من که هنوز سوالامو شروع نکردم...! چون ناهار تموم میشه پیشنهاد می کنم تو ناهارخوری صحبتهامونو ادامه بدیم."
رفتیم ناهارخوری. دکتر هم رزومه منو گذاشت جلوشو شروع کرد سوال کردن. از اینجا به بعد، داشتم امتحان پس می دادم چون بعد از ناهار هم یک صفحه از یه کتاب در زمینه "Customer Care" باز کرد و 15 دقیقه بهم وقت داد تا ترجمش کنم. کلی کیف کردم چون مطلبی که انتخاب کرد، درباره بی بی سی بود که بخش انگلیسیش رو سال هاست که از رادیو گوش میدم. در انتها هم عبارت کت و کلفت "Supplier/Partner Relationship Management" رو داد بهم و منو نشوند پشت لپ تاپش و نیم ساعت فرصت داد که با این عنوان یک ارائه تهیه کنم. حسابی خسته و گیج شده بودم و مخم بعد از ناهار دیگه کار نمی کرد. بیشتر از 45 دقیقه طولش دادم و آخرش فقط 3 تا اسلاید تونستم درست کنم! البته اینم بگم که مصاحبه برای همه در یک سطح تنظیم شده بود و من در کل کار خارق العاده ای نکردم، هر چند خیلی از آقای دکتر و طرز فکرش خوشم اومد.

موقع خداحافظی هم، آقای دکتر همه ما رو - برای اولین و آخرین بار - با نام کوچک مخاطب قرار داد. ساعت سه و نیم که از مرکز اومدم بیرون دیگه از زور خستگی نای راه رفتنم نداشتم. یادمه یه جا تو مصاحبه دکتر به من گفت که "من برای این پروژه کسی رو می خوام که اینجا بمونه و کار کنه، ولی شک ندارم که شما از ایران میرین." جواب دادم "من اگر به کسی تعهدی بدم تحت هر شرایطی به تعهدم عمل می کنم".

بعداً خود دکتر بهم گفت که همین یک جمله باعث شد که نظر مثبتش بهم جلب بشه. نتیجه این که از اول خرداد به صورت پاره وقت و از اول تیرماه به طور تمام وقت مشغول شدم.

رتبه بندی 500 دانشگاه برتر دنیا

2004-05-31T03:23:00.000-04:00

چند روز پیش یه مقاله تو روزنامه همشهری خوندم با عنوان "شاید پانصد و یکم". مقاله درباره رتبه بندی پانصد دانشگاه برتر دنیا بود و نویسنده تأکید کرده بود که هیچ دانشگاهی از ایران در بین پانصد دانشگاه اول دنیا نیست و اظهار امیدواری کرده بود که دست کم یک دانشگاه ایرانی در رتبه پانصد و یکم باشه. امروز همکار خوبم آقای مهندس روح الله فایل pdf رتبه بندی رو بهم نشون داد و منم رفتم منبع اصلی این پژوهش رو که در دانشگاه تونگ ژائو شانگهای انجام شده پيدا کردم.

در این پژوهش همچنین میشه به طور مجزا رتبه های صد دانشگاه برتر آمریکا و کانادا، صد دانشگاه برتر اروپا و صد دانشگاه برتر در مناطق آسیا/ اقیانوس آرام رو دید.

زلزله، بیخ گوش تهران

2004-05-30T06:48:00.000-04:00

جمعه ساعت پنج و هشت دقیقه عصر داشتم تلفنی با خواهرم حرف می زدم که ناگهان حس کردم شیشه ها و سقف داره می لرزه. اولش جدی نگرفتم چون خونه ما قدیمیه و اگر کسی رو پشت بوم چیزی جابجا کنه سقف به لرزش در میاد. ولی وقتی دیدم انگار سقف داره میاد رو سرمون دیگه باور کردم که زلزله اومده. تنها کار مفیدی که تونستم بکنم این بود که به خواهرم گفتم فوری بره تو فضای باز و مادرم رو هم از پله ها هل دادم پایین و بعدش خودم برگشتم بالا! گفتم اگر قراره بمیرم زیر سقف خونه پدرم باشه بهتره.

این دفعه هم خطر از بیخ گوشمون گذشت و مرکز زلزله 70 کیلومتر با تهران فاصله داشت. متأسفم که از این نشانه ها درس عبرت نمی گیریم و بازم از اول هفته شروع کردیم به ساختن همون ساختمونای بی کیفیت قبلی تو همون جاهای خطرناک قبلی. بازم به دزدی، کلاه گذاشتن سر همدیگه، دروغ گویی، ریاکاری، پول پرستی، حرص و طمع و ضایع کردن حقوق دیگران ادامه می دهیم و عین خیالمون هم نیست.

داشتم فکر می کردم این اژدهای هفت سر که زیر پای ما خوابیده بالاخره کی بیدار میشه و ما رو می بلعه؟ ما کی می خواهیم از خواب بیدار بشیم و به فکر راه چاره باشیم؟

با تقدیری مسلک بودن و دست روی دست گذاشتن هیچ معجزه ای رخ نخواهد داد. نقشه گسل های فعال ایران رو که نگاه می کنم بیشتر ناامید میشم؛ آخه غیر از وسط کویر لوت که هیچ جنبنده ای وجود نداره، تقریباً هیچ جای دیگه تو این مملکت امن نیست. لحظه های اول بعد از زلزله رو به یاد میارم که زیر لب زمزمه می کردم "این مملکت جای زندگی نیست... این مملکت جای زندگی نیست."

حالا من می تونم فرار کنم ولی تکلیف عزیزانم چی میشه؟ تازه مگه مقصر این گسل های بدبختن؟!
اگر زمین لرزه نبود، حالا ایران هم یه جایی بود شبیه عربستان؛ یعنی يک بیابان سرتاسر برهوت. آخه گسل زبون نداره که بگه "بابا تقصیر من نیست که شما آدم ها خونه هاتون رو بی حساب و کتاب می سازین."

راستی احتمالاً با این زمین لرزه، کوه های البرز مرکزی چند میلیمتری قد کشیدن. دیگه خودتون محاسبه کنید چند تا زلزله اومده تا کوه های ایران به این بلندی رسیدن!

تحصیلات دانشگاهی در انگلیس

2004-05-29T09:29:00.000-04:00

اگر پول، اعتماد به نفس بالا یا اعتبار علمی داريد، برای ادامه تحصیل در انگلیس از این راهنمای پرمحتوا استفاده کنید. (که باز هم در روزنامه مورد علاقه من -گاردین- چاپ شده)

سانسور طرح جلد آلبوم های موسيقی در آمريکا

2004-05-29T09:17:00.000-04:00

يکی از پربیننده ترین صفحات روزنامه گاردین در این روزها، مقاله ای است که درباره سانسور طرح جلد آلبوم های موسیقی در آمريکا در سال های گذشته است.

مصاحبه، فقط از روی کنجکاوی

2004-05-27T03:47:00.000-04:00

در روز و ساعت تعیین شده رفتم برای مصاحبه. در اتاق رو که باز کردم دیدم دور تا دور میز چیده شده و همه کارمندا خانم مهندس های جوونن. من که دانشجوی دوره لیسانس اوایل دهه هفتاد بودم با دیدن این صحنه برای اولین بار تو محیط اجتماع احساس کردم جزو اقلیتم. آخه اون موقع ها تو دانشگاه های دولتی، مخصوصاً رشته های فنی، تعداد دخترا انگشت شمار بود. در نتیجه محیط کاری هم تا حدود زیادی مردونه بود. منم مدت ها بود از محیط ایران خودمو کشیده بودم کنار و فقط چیزایی از رشد تحصیلی و کاری دخترا شنیده بودم ولی اون روز برای اولین بار واقعیت رو با چشم های خودم دیدم. البته نه اینکه بخوام با یک اتفاق خاص نتیجه گیری کنم؛ اون روز فقط چشام بیشتر به روی واقعیت باز شد.

مصاحبه من با همون خانمی بود که باهاش در تماس بودم. سؤال های ایشون شروع نشده بود که من یک نسخه از متن سمینار کارشناسی ارشدم رو که تازه ارائه کرده بودم گذاشتم رو میز و شروع کردم به حرف زدن. در این مصاحبه يک ساعته، شاید سه ربع ساعت رو من حرف زدم و سؤال کردم و یک ربع رو خانم مهندس سؤال کرد! آخه من از دیدن محیط و دونستن موضوع پروژه حسابی هیجان زده شده بودم و ترمزم بریده بود و یه ریز حرف می زدم. البته اونجایی که خانم مهندس گفت ما نیروی تمام وقت می خواهیم انگار آب سرد ریختن رو سرم چون یه دفعه وا رفتم. گفتم آخه من هنوز دانشجوی فوق لیسانسم و نمی تونم تمام وقت بیام مرکز. ولی خانم مهندس گفت شما که فقط پایان نامه ات مونده و اینجا هم که نزدیک دانشگاست پس میشه تمام وقت بیام. تازه گفت خود منم دانشجو هستم و همین کارو می کنم.
ولی من بازم بهانه آوردم و گفتم تابستون می خوام برم مکه و دو هفته نیستم. حالا که فکرشو می کنم، ناخودآگاه تمام سعی خودمو کردم تا این کار جور نشه. اون موقع تصمیم گرفته بودم هرچی زودتر از پایان نامه دفاع کنم و دوباره برگردم کانادا.....
در کمال تعجب خانم مهندس گفت اینم اشکالی نداره و می تونم برای تابستون مرخصی بگیرم و برم حج!

ساعت چهار و نیم که از مرکز اومدم بیرون احساس خیلی خوبی داشتم. تقريباً یقین داشتم که تو مصاحبه پذیرفته شدم.

24 ساعت در خواب و بیداری

2004-05-25T12:32:00.000-04:00

عنوان این نوشته برگرفته از کتابی به همین نام از «صمد بهرنگی» است.

اواخر فروردین ماه 1382 و یک روز معمولی مثل همه روزای دیگه بود. من داشتم به کندی کارهای پایان نامه رو انجام می دادم که خواهرم از دانشگاه اومد و یه آگهی رو که تو بورد دانشکده شون چسبونده بودن برام آورد:

«یک مرکز تحقیقاتی در نظر دارد از تعدادی نيرو در پروژه "مشتری مداری" دعوت به همکاری نماید.

شرایط مورد نظر:

- داشتن تسلط به زبان انگلیسی
- دارا بودن مدرک کارشناسی یا کارشناسی ارشد در زمینه های مرتبط (ترجیحاً مدیریت و آنالیز سیستم و مخابرات)
از علاقه مندان درخواست می شود تقاضای خود را به همراه رزومه کاری و شماره تماس به آدرس پست الکترونیکی زیر ارسال نمایند.»

قبل عید کاملاً تصادفی برای سفر حج عمره دانشجویی ثبت نام کرده بودم و چون کفگیر به ته دیگ خورده بود بدم نمی اومد ساعتی (پاره وقت) کار کنم. یعنی راستش اگه پولش جور نمی شد اصلاً نمی رفتم حج. خلاصه گفتم سنگ مفت و گنجشک مفت! فرداش نشستم رزومه رو دستکاری کردم و فرستادم . یه خانمی هم سریع بهم جواب داد که با شماره تلفن اون مرکز تماس بگیرم. اتفاقاً همون روز (27 فروردین) تب و لرز کردم و دو سه روزی افتادم تو خونه و حال تلفن زدن نداشتم. با این حال شنبه همون دختر خانم مهربون خودش بهم تلفن زد و برای یکشنبه 31 فروردین ساعت سه و نیم قرار مصاحبه گذاشتیم.

چرا سخت گير؟

2004-05-24T05:36:00.000-04:00

یه روز که داشتم وبلاگ یکی از دوستامو می خوندم تو کامنت هاش یه نفر با نام "سخت گير" نظر داده بود. هم از حرفاش خوشم اومد هم از اسمش. منم که مدتها بود دنبال یه اسم خوب برازنده واسه وبلاگم می گشتم فوری رفتم تو بلاگ اسپات ديدم خوشبختانه کسی با اين نام نيست. خلاصه نوشتن تو وبلاگ رو مديون این دوست عزيز هستم که منو غيرمستقیم تشویق به نوشتن کرد.

به نام خدايی که هنوز به او ايمان دارم

2004-05-24T03:07:00.001-04:00

از امروز ديگه تنبلی رو گذاشتم کنار و بعد از مدتها شروع کردم به خاطره نويسی. منتها فرقش اينه که اين دفعه نظراتم رو اينجا می نويسم، نه توی سررسيد!